Nga Katia Hetter, CNN
Ky studim, i publikuar në American Journal of Preventive Medicine, ndoqi më shumë se 20,000 të rritur në Suedi për gati dy dekada, për të analizuar se si lloje të ndryshme të sjelljes sedentare lidhen me rrezikun për zhvillimin e demencës.
Pjesëmarrësit, të moshës 35 deri në 64 vjeç në fillim të studimit, raportuan sa kohë kalonin ulur dhe çfarë aktivitetesh bënin gjatë kësaj kohe. Këto të dhëna u krahasuan me diagnozat e mëvonshme të demencës, e cila u identifikua te 569 persona gjatë periudhës së studimit.
Studiuesit bënë një dallim të rëndësishëm mes aktiviteteve sedentare “pasive mendore” dhe atyre “aktive mendore”. Ata zbuluan se personat që kalonin më shumë kohë në aktivitete pasive kishin një rrezik më të lartë për të zhvilluar demencë. Ndërsa aktivitetet që angazhojnë mendjen lidhen me një rrezik më të ulët.
Zëvendësimi i një ore aktivitet pasiv me një orë aktivitet aktiv mendor u shoqërua me rreth 7% ulje të rrezikut. Shtimi i një ore aktiviteti aktiv uli rrezikun me 4%, ndërsa kombinimi me aktivitet fizik solli deri në 11% ulje.
CNN: Çfarë konsiderohet aktivitet pasiv dhe aktiv mendor gjatë qëndrimit ulur?
Wen: Aktivitetet pasive janë ato që kërkojnë shumë pak përpjekje mendore, si shikimi i televizorit apo dëgjimi i muzikës pa ndërveprim.
Ndërsa aktivitetet aktive mendore kërkojnë përqendrim, zgjidhje problemesh apo ndërveprim. Këtu përfshihen leximi, zgjidhja e fjalëkryqeve, hobet si thurja apo qepja, si dhe përdorimi i kompjuterit për aktivitete që kërkojnë mendim.
Pra, ndryshimi qëndron në faktin nëse truri po përdoret aktivisht apo jo.
CNN: Pse aktivitetet pasive mund të lidhen me rrezik më të lartë për demencë?
Wen: Një shpjegim është se truri përfiton nga sfidat. Aktiviteti mendor ndihmon në ruajtjen e lidhjeve nervore dhe mbështet atë që quhet “rezervë njohëse”, pra aftësia e trurit për t’u përshtatur me kalimin e kohës.
Kur njerëzit kalojnë shumë kohë në aktivitete që nuk kërkojnë mendim, këto lidhje nuk stimulohen mjaftueshëm, gjë që mund të ndikojë në dobësimin e kujtesës dhe mendimit.
Gjithashtu, aktivitetet pasive shpesh lidhen me periudha të gjata pa lëvizje, duke ulur qarkullimin e gjakut në tru. Ndërsa aktivitetet më aktive shpesh ndërpriten nga lëvizje të vogla apo ndryshim përqendrimi.
Për më tepër, aktivitetet që angazhojnë mendjen shpesh janë edhe sociale, dhe ndërveprimi social lidhet me shëndet më të mirë të trurit. Edhe gjumi luan rol, pasi aktivitetet pasive mund të lidhen me cilësi më të dobët të gjumit.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se ky studim nuk provon shkak-pasojë, por vetëm një lidhje mes faktorëve.
CNN: Çfarë aktivitetesh rekomandohen për të mbajtur trurin aktiv?
Wen: Zgjidhni aktivitete që kërkojnë mendim aktiv, si leximi, fjalëkryqet, lojërat strategjike, bisedat me miq apo mësimi i një aftësie të re.
Edhe aktivitetet kreative janë shumë të dobishme, si vizatimi, shkrimi apo luajtja e një instrumenti muzikor. Edhe detyrat e përditshme mund të bëhen më sfiduese, si provimi i një recete të re apo mësimi i një gjuhe.
Përfitimi rritet edhe më shumë kur këto aktivitete bëhen me të tjerë, pasi ndërveprimi social ndihmon në shëndetin e trurit.
CNN: A do të thotë kjo se çdo kohë para ekranit është e dëmshme?
Wen: Jo domosdoshmërisht. Varet nga mënyra se si përdoret. Shikimi pasiv i televizorit për periudha të gjata është problematik, ndërsa përdorimi i kompjuterit për të mësuar apo për të komunikuar mund të jetë stimulues.
Problemi kryesor është qëndrimi i gjatë në aktivitete me angazhim të ulët, si p.sh. lëvizja pa qëllim në rrjetet sociale.
CNN: Sa i rëndësishëm është aktiviteti fizik krahasuar me atë mendor?
Wen: Të dy janë shumë të rëndësishëm. Aktiviteti fizik ka përfitime të provuara për trurin, ndërsa ky studim tregon se edhe aktiviteti mendor gjatë kohës ulur ka rëndësi. Kombinimi i të dyjave sjell përfitimin më të madh.
CNN: Cili është mesazhi kryesor për njerëzit që shqetësohen për kujtesën?
Wen: Zgjedhjet e vogla të përditshme kanë rëndësi në afatgjatë. Duhet të shmangen periudhat e gjata të aktiviteteve pasive dhe të zëvendësohen me aktivitete që vënë në punë trurin.
Gjithashtu, shëndeti i trurit lidhet ngushtë me shëndetin e përgjithshëm: aktivitet fizik, ushqim i shëndetshëm, gjumë i mirë dhe shmangie e duhanit janë thelbësore për funksionimin afatgjatë të trurit./L.F-dritare.net
