Sa vapë mund të përballojë njeriu? Ekspertët shpjegojnë kur rreziku bëhet real
Tuesday 14 July 2026, 19:07
Dritare.net
Nga Donatella Zorzetto
Vapa ekstreme po vendos në alarm mjekët. Ekziston një prag përtej të cilit organizmi ynë nuk arrin më ta përballojë temperaturën e lartë, një kufi që mund të kthehet në rrezik serioz, veçanërisht për të moshuarit dhe fëmijët.
Pyetja kryesore është: deri në çfarë niveli nxehtësie mund të përballojë trupi i njeriut dhe çfarë duhet të bëjmë përpara se të arrijmë në pikën kritike?
“Studimet epidemiologjike tregojnë se valët e të nxehtit lidhen me rritje të vdekshmërisë”, shpjegon Filippo Anelli, president i Federatës Kombëtare të Urdhrave të Mjekëve në Itali. Për këtë arsye, mjekët janë të angazhuar veçanërisht në monitorimin e personave më të brishtë, sidomos të moshuarve dhe atyre me sëmundje kronike.
Sipas tij, roli i mjekëve është të informojnë qytetarët për rëndësinë e hidratimit të duhur, t’u kujtojnë pacientëve që të kontaktojnë menjëherë mjekun në rast shqetësimesh dhe të kontrollojnë përdorimin e barnave, pasi shumë persona në rrezik janë të moshuar që marrin disa medikamente njëkohësisht.
Si matet kufiri i përballimit të vapës?
Përballë valëve të njëpasnjëshme të të nxehtit, shkencëtarët përdorin konceptin e “temperaturës së llambës së lagësht” (wet bulb temperature), një tregues që kombinon temperaturën dhe lagështinë e ajrit dhe tregon sa efektiv është sistemi natyror i ftohjes së trupit.
“Kufiri i tolerancës ndaj vapës nuk varet vetëm nga numri i gradëve që tregon termometri”, shpjegon profesor Francesco Dentali, specialist i mjekësisë së brendshme. “Ai varet kryesisht nga kombinimi mes temperaturës dhe lagështisë, por edhe nga faktorë të tjerë si ekspozimi në diell, era, aktiviteti fizik, mosha dhe prania e sëmundjeve kronike”.
Çfarë është temperatura e llambës së lagësht?
Kur ajri është i thatë, djersa avullon më lehtë dhe trupi arrin të largojë nxehtësinë në mënyrë efikase. Por kur lagështia është e lartë, djersa nuk avullon siç duhet, qëndron në lëkurë dhe trupi humbet aftësinë për t’u ftohur.
Për shumë vite është menduar se kufiri maksimal fiziologjik ishte një temperaturë e llambës së lagësht prej 35°C, përtej së cilës trupi nuk do të ishte më në gjendje të shpërndante nxehtësinë dhe mbijetesa do të bëhej e pamundur pas disa orësh.
Megjithatë, studimet e fundit tregojnë se ky kufi mund të jetë shumë më i ulët, sidomos te të moshuarit dhe në kushte vape me lagështi të lartë.
Çfarë ndodh kur kalohet kufiri i përballimit?
Kur trupi nuk arrin më të përballojë nxehtësinë, ai përpiqet të mbrohet duke zgjeruar enët e gjakut në lëkurë dhe duke shtuar djersitjen.
“Zemra detyrohet të punojë më shumë për të çuar gjakun drejt lëkurës dhe për të ndihmuar në largimin e nxehtësisë. Si pasojë rritet ritmi i zemrës dhe ulet presioni i gjakut”, shpjegon Dentali.
Kjo situatë mund të jetë veçanërisht e rrezikshme për të moshuarit me probleme kardiovaskulare, pasi plakja ul aftësinë për të djersitur, kufizon zgjerimin e enëve të gjakut dhe redukton rezervat e zemrës.
Nëse nxehtësia vazhdon të grumbullohet në trup, shfaqen shenja si:
lodhje e fortë;
të përziera;
dhimbje koke;
ngërçe muskulore;
marramendje.
Kjo fazë quhet rraskapitje nga nxehtësia dhe është ende e kthyeshme, por kërkon ndërhyrje të shpejtë.
Çfarë ndodh kur temperatura e trupit kalon 40 gradë?
Nëse temperatura e trupit kalon 40-41°C dhe afrohet drejt 43°C, situata bëhet shumë më serioze.
“Fillon një përgjigje inflamatore sistemike që prek të gjithë organizmin. Proteinat e qelizave fillojnë të dëmtohen, prishet koagulimi i gjakut dhe mund të shfaqen dëmtime të veshkave, mëlçisë, muskujve, probleme neurologjike deri në koma dhe dështim të disa organeve njëkohësisht”, shpjegon eksperti.
Megjithatë, edhe në fazat e para të këtij procesi është ende e mundur ndërhyrja për të parandaluar përkeqësimin dhe kalimin në goditje nga nxehtësia, një gjendje shumë më e rrezikshme.
Çfarë duhet të bëni kur arrini në “pikën e thyerjes”?
Sipas mjekëve, veprimet e para janë vendimtare:
1. Ndërprisni menjëherë aktivitetin fizik.
Vazhdimi i ushtrimeve prodhon edhe më shumë nxehtësi në trup dhe e përkeqëson situatën.
2. Zhvendosuni në një ambient më të freskët.
Shkoni në hije, në një dhomë me ajër të kondicionuar ose në një vend më të freskët për të ulur ngarkesën termike.
3. Ftohni trupin sa më shpejt.
Përdorni ujë të freskët në lëkurë, peshqirë të lagur ose të ftohtë, ventilatorë që ndihmojnë avullimin e djersës. Nëse është e mundur, futni duart ose këmbët në ujë të freskët për të ndihmuar largimin e nxehtësisë.
4. Rimbushni lëngjet dhe kripërat minerale.
Djersitja nuk humbet vetëm ujë, por edhe natrium dhe elektrolite të tjera. Prandaj duhet pirë shpesh ujë, pa pritur ndjenjën e etjes. Në raste aktiviteti fizik të zgjatur rekomandohen edhe pije me elektrolite.
Shenjat alarmuese që nuk duhen neglizhuar
Edhe veshja ka rëndësi: rrobat e lehta, të gjera dhe me ngjyra të çelura ndihmojnë shpërndarjen e nxehtësisë, ndërsa materialet e rënda ose sintetike e pengojnë atë.
Duhet kërkuar ndihmë urgjente nëse shfaqen:
konfuzion;
ndryshime të vetëdijes;
vështirësi në ecje;
të vjella të vazhdueshme;
humbje e vetëdijes;
lëkurë shumë e nxehtë me pakësim të djersitjes.
“Këto mund të jenë shenja të një goditjeje nga nxehtësia. Duhet të fillojë menjëherë ftohja e trupit dhe personi duhet të dërgohet në spital, sepse koha është vendimtare për të shmangur dëmtime të përhershme dhe për të ulur rrezikun e vdekshmërisë”, përfundon Dentali./dritare.net
