Daut Gumeni: Shqipëria si teatër i demokracisë, botë e prirur drejt diktaturës
E Martë 31 Mars 2026, 20:08
Dritare.net
Në një analizë të thellë dhe të gjerë mbi gjendjen e shoqërisë globale dhe atë shqiptare në veçanti, intelektuali dhe poeti Daut Gumeni ka zbërthyer me saktësi mekanizmat që po e çojnë botën drejt një autoritarizmi të ri. Në një intervistë për emisionin Shqip nga Dritan Hila, në DritareTV, Gumeni ofroi një perspektivë kritike që prek nga krizat e demokracive perëndimore deri te dështimet e thella të tranzicionit shqiptar, duke mos lënë pa përmendur reformën në drejtësi, gjendjen e medias dhe konfliktet e armatosura globale. Intervista e tij shërben si një radiografi e detajuar e një sistemi që, sipas tij, prodhon iluzione në vend të lirive të vërteta dhe qeverisjes demokratike.
Sipas Gumenit, një nga paradokset më të mëdha të kohës sonë është prirja e shoqërive demokratike për të adhuruar udhëheqësit me prirje diktatoriale. Ai argumenton se pavarësisht 'ngjyrës' ideologjike të diktaturës, qoftë ajo fashiste, naziste, komuniste apo monarkike, tiparet psikologjike të atyre që aspirojnë pushtetin absolut mbeten të njëjta dhe karakterizohen nga çrregullime të thella të karakterit. Me një theks të veçantë te degradimi i demokracisë pas dekadash paqeje, ai vë në dukje se shoqëritë fillojnë të 'kalbëzohen' nga brenda kur humbasin vigjilencën.
Duke marrë shembull edhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ai e cilëson si një simptomë të rëndë të kësaj sëmundjeje globale faktin që udhëheqësit politikë mohojnë proceset zgjedhore duke theksuar hapur se zgjedhjet janë të vlefshme vetëm kur i fitojnë ata. Për Gumenin, ky është një sinjal i qartë alarmi që tregon se shoqëritë moderne po harrojnë mësimet e hidhura të historisë njerëzore. Duke e kthyer vëmendjen te realiteti specifik shqiptar, Gumeni u shpreh me tone jashtëzakonisht të ashpra për atë që ai e quan 'teatri i demokracisë'.
Për të, Shqipëria nuk e ka njohur ende demokracinë e vërtetë institucionale, por thjesht ka përjetuar një transferim të pushtetit te trashëgimtarët direkt ose indirekt të regjimit të vjetër komunist. Këta të fundit, thekson ai, e morën shtetin 'me çelësa në dorë' dhe e trajtuan atë si një plaçkë personale apo klanore, duke mos pasur asnjë lloj ndjesie patriotizmi apo dashurie reale për zhvillimin e vendit. Ai argumenton se klasa politike aktuale është e magjepsur nga pushteti absolut dhe trashëgimia e tij, duke e kthyer qeverisjen në një shfaqje estrade për të manipuluar një popull që ende vuan nga traumat dhe pasojat e diktaturës së kaluar.
Një tjetër pikë thelbësore e analizës së tij ishte Reforma në Drejtësi dhe funksionimi i Prokurorisë së Posaçme (SPAK). Gumeni shprehu një zhgënjim të thellë, të bazuar në fakte empirike, për mënyrën se si këto institucione janë thellësisht të politizuara. Ai vuri në dukje se drejtësia e re, në vend që të ishte e pavarur dhe të ndëshkonte korrupsionin e lartë, ka marrë përsipër të ndihmojë mbajtjen e pushtetit nga njëra palë politike. Me një krahasim shumë të fortë, ai e barazoi metodologjinë e disa hetimeve aktuale me praktikat e hetuesisë së errët staliniste. Për të, fakti që prodhohen mijëra faqe dosje për shkelje të vogla procedurale, ndërkohë që krimet e rënda dhe korrupsioni qeveritar mbeten të paprekura, vërteton se drejtësia është shndërruar në mjet politik. Intelektuali shqiptar nuk kurseu as sistemin mediatik, të cilin e cilësoi si një mjet plotësisht të porositur që i shërben interesave të ngushta financiare. Ai theksoi se gazetaria në Shqipëri vuan nga mungesa e parimeve profesionale, ku konfliktet televizive janë të inskenuara. Në dimensionin politik, ai analizoi figurën e kryeministrit Edi Rama si një individ të lexuar por me tendenca të forta centralizuese, dhe kritikoi Sali Berishën si pjesë e një 'fasade' opozitare. Sipas tij, e djathta e vërtetë shqiptare nuk ekziston më pasi u asgjësua nga strukturat e vjetra të Sigurimit të Shtetit. Në përfundim, Daut Gumeni trajtoi edhe gjeopolitikën, me theks te Lindja e Mesme. Ai e cilësoi konfliktin si një dështim të plotë të logjikës njerëzore, duke fajësuar udhëheqjet radikale që përdorin civilët si mburoja njerëzore. Sa i përket të ardhmes së Shqipërisë, pavarësisht një peizazhi të zymtë ku rinia po emigron masivisht për shkak të shkatërrimit ekonomik nga politika, ai mban një qasje analitike që refuzon të bjerë në fatalizëm. Ai paralajmëron se mungesa e vullnetit politik për t'u shërbyer qytetarëve do të vazhdojë të thellojë krizën, nëse shoqëria nuk rizgjohet për të kërkuar llogaridhënie të vërtetë./dritare.net
