Komandanti i divizionit: Ju tregoj 2 Prillin në Shkodër dhe dorën e UDB-së!
E Enjte 9 Prill 2026, 20:08
Dritare.net
Tridhjetë e pesë vjet pas ngjarjeve të përgjakshme të 2 prillit 1991, dëshmitë e atyre që ndodhën në vijën e parë të frontit ushtarak dhe politik mbeten thelbësore për të kuptuar një nga periudhat më të errëta të tranzicionit shqiptar. Në një intervistë ekskluzive dhe të detajuar, ish-komandanti i Divizionit të Shkodrës, Enver Gabaj, ka hedhur dritë mbi prapaskenat e ushtrisë shqiptare gjatë viteve '80 dhe kolapsin monumental që pasoi në fillim të viteve '90. Rrëfimi i tij nuk është thjesht një kujtesë personale, por një skaner i thellë i një shteti që po shkërmoqej nën peshën e krizës ekonomike, paranojës politike dhe paaftësisë për t'u reformuar.
Ngritja në detyrë dhe epoka e krizës
I emëruar në shkurt të vitit 1984 në krye të Divizionit të Shkodrës në moshën 38-vjeçare, Gabaj përfaqësonte gjeneratën e oficerëve të karrierës që kishin ngjitur shkallët e hierarkisë ushtarake me rigorozitet. Ai e mori detyrën në një kohë kur ekonomia shqiptare kishte filluar një rënie të lirë. Megjithëse fillimisht ushqimi në ushtri ishte i normuar dhe mbahej në nivele të pranueshme, vendosja e sistemit të tollonave në vitin 1985 ishte një kambanë alarmi për të gjithë shoqërinë. Përpjekjet e dëshpëruara të regjimit për të krijuar 'ekonomi ndihmëse' brenda reparteve, si dhënia e tokave në Melgush dhe Bushat për t'u punuar nga vetë ushtria, tregonin dështimin e sistemit qendror për të mbajtur trupat e veta. Kjo krizë reflektohej jo vetëm në mungesat materiale, por edhe në lodhjen psikologjike të popullatës dhe oficerëve.
Kapacitetet e frikshme mbrojtëse
Pavarësisht rënies ekonomike, struktura ushtarake e kohës ishte një makineri masive mbrojtëse. Gabaj detajon se Divizioni i Shkodrës mbulonte një front prej 170 kilometrash, nga Thethi deri në Velipojë. Me një efektiv të përhershëm prej 5,400 vetash (nga të cilët 1,500 ishin oficerë dhe nënoficerë) dhe një forcë luftarake rezervë që arrinte në rreth 45,000 persona, divizioni ishte i përgatitur të mbrohej ndaj çdo sulmi nga Jugosllavia. Pajisjet përfshinin mbi 800 gryka zjarri artilerie dhe një brigadë të plotë tankesh me 66 mjete luftarake të fshehura në zonat e Melgushit dhe Shtoit. Ushtria shqiptare funksiononte mbi doktrinën e mbrojtjes popullore, ku çdo fshat dhe lagje ishte i militarizuar dhe i aftë të kalonte në gatishmëri të plotë luftarake brenda pak orësh.
Tranzicioni dhe refuzimi i dhunës
Pjesa më dramatike e rrëfimit të Gabajt përqendrohet në periudhën e fundit të vitit 1990 dhe fillimin e vitit 1991. Me rënien e Murit të Berlinit dhe fillimin e pluralizmit politik në Shqipëri, ushtria u gjet nën një presion të jashtëzakonshëm për të ndërhyrë dhe shtypur lëvizjet demokratike. Byroja Politike dhe figura të larta si Simon Stefani dhe Xhelil Gjoni mbanin një linjë të ashpër, duke kërkuar arrestime për oficerët që tregonin anekdota dhe duke ushtruar presion për të nxjerrë tanket në rrugë kundër protestuesve. Gabaj përshkruan me detaje tensionin e 2 prillit 1991 në Shkodër. Gjatë asaj dite të tmerrshme, ku mbetën të vrarë katër dëshmorë të demokracisë, ai mori urdhra të përsëritura për të dislokuar tanket dhe trupat drejt Komitetit të Partisë. Me një kurajë të rrallë për kohën, ai refuzoi, duke i argumentuar eprorëve se ushtarët 18-vjeçarë nuk mund të përdoreshin për të vrarë qytetarët e tyre dhe se nxjerrja e tankeve do të provokonte një luftë të mirëfilltë civile. Strategjia e tij për t'i mbajtur forcat ushtarake brenda perimetrit të reparteve shpëtoi qytetin nga një masakër me përmasa katastrofike.
Rrënimi i '97 dhe humbja e eksperiencës
Historia e lavdishme e mbrojtjes së Shkodrës fatkeqësisht nuk u pasua nga një reformë e shëndoshë institucionale. Gabaj denoncon mënyrën se si, pas vitit 1992, politika i ktheu kurrizin ushtarakëve profesionistë. Përjashtimi masiv i oficerëve të përgatitur nga radhët e ushtrisë për arsye ideologjike krijoi një vakum kompetence që kulmoi me tragjedinë e vitit 1997. Ushtria, e cila kishte qenë e paprekshme dhe solide në 1991, u dorëzua dhe u shpërbë plotësisht gjashtë vjet më vonë para turmave të armatosura. Në ditët e sotme, sipas Gabajt, Shqipëria ka humbur jo vetëm infrastrukturën e saj ushtarake, duke shkatërruar armatimin e rëndë dhe artilerinë në vend që ta modernizonte, por ka humbur edhe trashëgiminë e dijes ushtarake. Mungesa e pilotëve të rinj, artilierëve dhe strategëve e bën vendin thellësisht të brishtë. Fakti që shteti mbështetet verbërisht vetëm tek Aleanca e NATO-s, ndërkohë që vendet fqinje vazhdojnë të armatosen rëndë dhe të ruajnë shërbimin e detyrueshëm ushtarak, përben, sipas ish-komandantit, një gabim fatal gjeopolitik që Shqipëria mund ta paguajë shtrenjtë në të ardhmen./dritare.net
