Rusia, Kina dhe SHBA, fituesit dhe humbësit globalë të luftës në Iran
E Premte 20 Mars 2026, 13:01
Dritare.net
Nga faturat e larta të ngrohjes në Yorkshire deri te mbylljet e shkollave në Pakistan për të kursyer energji, pasojat financiare të luftës në Lindjen e Mesme po ndihen me forcë.
Po bëhet gjithnjë e më e qartë se ndikimi i hakmarrjes së Teheranit, që ka për qëllim të shkaktojë tronditje ekonomike dhe dëme, mund të mos jetë i përkohshëm. Për më tepër, është shumë i pabarabartë. Ndërsa disa vende dhe aktorë rrezikojnë të goditen rëndë, të tjera përfitojnë. Kush janë ato?
Vendet fituese: Norvegjia, Kanadaja dhe Rusia
Pavarësisht përpjekjeve për të ndjekur energjitë e ripërtëritshme, bota mbetet tepër e varur nga nafta dhe gazi. Rezervat e bollshme premtojnë pasuri të mëdha, ndaj nafta shpesh quhet “ari i zi”. Kur çmimet rriten, prodhuesit përfitojnë, ndërsa konsumatorët paguajnë më shumë.
Por kjo nuk është një rritje e zakonshme e çmimit të naftës. Lindja e Mesme mbetet zemra e furnizimit dhe Gjiri i Hormuzit arteria kryesore. Pasojat e një bllokimi de facto dhe sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike në rajon kanë goditur rëndë prodhuesit e Gjirit, si Katari dhe Arabia Saudite, pasi Teherani synon aleatët e Amerikës.
Ndërsa klientët kërkojnë burime alternative, janë Norvegjia dhe Kanadaja që mund të përfitojnë. Pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022 dhe kur shumë vende u përpoqën të zvogëlonin varësinë nga gazi rus, Norvegjia arriti të rrisë prodhimin dhe të shfrytëzojë situatën.
Ndërkohë, ministri i Energjisë i Kanadasë, Tim Hodgson, ka vepruar shpejt për të pozicionuar Kanadanë si “prodhuese e stabilizuar, e besueshme, e parashikueshme dhe me vlera” të energjisë, por mbeten pyetje se sa shumë mund të rrisë prodhimin.
Megjithatë, Rusia mund të jetë fituesja më e madhe. Ndërsa Uashingtoni lehtëson rregullat për të lehtësuar mungesën globale të furnizimit, shitjet e naftës ruse për Indinë janë rritur me 50%. Disa vlerësime thonë se Moska mund të fitojë deri në 5 miliardë dollarë më shumë deri në fund të marsit dhe të ketë vitin më të madh të të ardhurave nga karburantet që nga vitit 2022, informon dritare.net
Amerika rrezikon t’i japë Moskës një fitim të madh, në kurriz të vendeve të Gjirit. Ka edhe përfitues të tjerë të mundshëm. Disa vende po rrisin përdorimin e qymyrit, duke krijuar mundësi për eksportuesit e mëdhenj si Indonezia, pasi çmimi i këtij karburanti gjithashtu po rritet.
Vendet humbëse: SHBA, Britania dhe Evropa
Po SHBA-ja? Presidenti Donald Trump thotë se kur nafta rritet, SHBA “fiton shumë para”. Sigurisht, prodhuesit amerikanë të naftës mund të fitojnë miliarda dollarrë të ardhura shtesë këtë vit nëse çmimet e naftës mbeten në nivelet aktuale. Por kjo nuk e bën SHBA-në fituese neto.
Së pari, disa prodhues janë shumë të ekspozuar ndaj tronditjeve në Lindjen e Mesme. Për shembull, ExxonMobil ka operacione në qendrën industriale Ras Laffan të Katarit, ku prodhimi është ndaluar që nga fillimi i marsit dhe që tani është goditur nga sulmet raketore iraniane, duke shkaktuar “dëme të konsiderueshme”.
Së dyti, pas viteve të reduktimit të kapaciteteve për shkak të çmimeve në rënie me shumicë, shumë prodhues nuk mund ta rrisin prodhimin shpejt.
Dhe më e rëndësishmja: për frymë, amerikanët janë përdoruesit më të mëdhenj të naftës dhe gazit në planet. Nga ngrohja e shtëpive gjatë dimrave të ftohtë të Mesiperëndimit, te karburanti për sezonin e vozitjes, ata janë shumë të ekspozuar ndaj çmimeve të luhatshme të karburanteve. Ekonomistët në Oxford Economics paralajmërojnë se nëse çmimet e naftës do të arrijnë 140 dollarë për fuçi dhe qëndrojnë atje, ekonomia mund të tkurret.
Natyrisht, amerikanët nuk janë të vetmit të prekshëm. Varësia e konsumatorëve evropianë dhe të atyre në MB, nga gazi i importuar nënkupton rrezik më të madh për rritje ekonomike. Kjo do të ndodhë përmes ndikimit në inflacion: zhvillimet e fundit mund të shtojnë rreth 0.5% në inflacion më vonë gjatë vitit, nëse qëndrojnë, pasi rritjet e çmimeve përhapen te gjërat si plehrat dhe kostoja e transportit.
Lajmi i mirë është se, duke u bërë më efikas me energjinë me kalimin e viteve, Perëndimi është më i rezistent ndaj tronditjeve të çmimeve të energjisë sesa më parë. Por me naftën dhe gazin që përbëjnë më shumë se gjysmën e konsumit të energjisë në MB, drejtuesit, faturat e ngrohjes dhe ato për sektorët energjitikisht intensivë mbeten të ekspozuar dhe kjo është e vërtetë për shumë vende të tjera në botë.
Shumë nga ndikimi varet jo vetëm nga drejtimi i ardhshëm i çmimeve, por edhe nga reagimet e qeverive, një temë mjaft e debatueshme. Nuk është befasuese që shumë autoritete janë të kujdesshme për të menduar për shpëtime në shkallë të gjerë, pasi financat e tyre janë gjithashtu nën presion. Reagimi i tregjeve të obligacioneve ndaj rrezikut të inflacionit më të lartë kërcënon të shtojë miliarda në koston e vendeve tashmë të varura nga borxhi.
Natyrisht, kërcënimi më i madh i menjëhershëm ka qenë për konsumatorët e zakonshëm të naftës dhe gazit që kalojn përmes Gjirit të Hormuzit. Azia merr 59% të naftës së saj nga Lindja e Mesme, ndërsa Koreja e Jugut deri në 70%. Ndërsa aksionet atje kanë rënë për shkak të shqetësimeve mbi çmimet dhe ndërprerjet, politikanët kanë paralajmëruar gjithashtu rrezikun për industrinë e çipave të vendit. Korea e Jugut prodhon më shumë se gjysmën e çipave të memories në botë.
Në vende të tjera, masa si shpërndarja e karburantit, javë pune me katër ditë dhe mbyllja e shkollave janë zbatuar nga vende si Sri Lanka, Bangladeshi dhe Filipinet. Por konsumatorët më të mëdhenj në kontinent janë relativisht të mbrojtur, përmes planifikimit dhe diplomacisë. Kina ka rezervat për disa muaj përdorimi dhe raportohet se ka rritur blerjet nga Irani. E njëjta gjë vlen edhe për Indinë, e cila po përfiton nga mundësia për të marrë naftë nga Rusia.
Çfarë do të ndodhë në të ardhmen do të varet padyshim nga zhvillimet e mëtejshme në këtë konflikt. Por është e pashmangshme që SHBA-ja, duke planifikuar sulmet ndaj Iranit, nuk parashikoi plotësisht disa nga këto pasoja ekonomike. Dhe nëse lufta zgjat, rreziku rritet jo vetëm për dëmet ndaj vendeve të veçanta, por edhe për përhapje dhe ndikime globale./dritare.net
