CNN: Kriza botërore nisi. Lufta ekonomike do jetë e gjatë!
E Shtunë 4 Prill 2026, 16:04
Dritare.net
CNN
Një muaj pas fillimit të luftës në Iran, mungesa në rritje e naftës bruto po rrezikon të kthehet në diçka më të madhe: mungesë pothuajse të çdo gjëje.
Konflikti në Lindjen e Mesme ka kufizuar rrjedhën e naftës dhe gazit natyror përmes Ngushtica e Hormuzit, duke ulur furnizimin global me rreth një të pestën. Kjo ndërprerje ka rritur ndjeshëm çmimet e karburantit dhe ka krijuar mungesa në petrokimikatet e nevojshme për prodhimin e produkteve të përditshme si këpucë, rroba dhe qese plastike.
Kjo situatë po përhapet në gjithë tregun e konsumit, duke rritur çmimet e materialeve si plastika, goma dhe poliesteri. Ndikimi është më i dukshëm në Azi, që përbën më shumë se gjysmën e prodhimit global dhe varet shumë nga importet e naftës.
Në Korenë e Jugut, qytetarët kanë nisur të blejnë me panik qese mbeturinash, ndërsa qeveria ka kërkuar reduktimin e përdorimit të produkteve njëpërdorimëshe. Në Tajvan është hapur një linjë ndihme për prodhuesit që kanë mbetur pa plastikë, ndërsa fermerët e orizit paralajmërojnë rritje çmimesh për shkak të mungesës së paketimit.
Në Japoni, kriza ka ngritur shqetësime se pacientët me dështim kronik të veshkave mund të mos marrin trajtim për shkak të mungesës së tubave plastikë për hemodializë. Prodhuesit e dorezave në Malajzi paralajmërojnë mungesë globale për shkak të mungesës së një nënprodukti të naftës që përdoret për prodhimin e lateksit.
Ekspertët thonë se kjo situatë prek shpejt gjithçka: ushqime, lodra, kozmetikë dhe produkte të tjera, pasi plastika dhe derivatet e saj përdoren në pothuajse çdo industri.
Kriza po rrit inflacionin global dhe po ngadalëson rritjen ekonomike. Kostot më të larta të energjisë dhe lëndëve të para po shtyjnë çmimet për konsumatorët, ndërsa transporti dhe furnizimi global po përballen me vështirësi. Mungesa e materialeve të tjera nga Lindja e Mesme, si plehrat kimike dhe heliumi, mund të çojë në rritje çmimesh për ushqimet dhe pajisjet elektronike.
Sipas International Monetary Fund, kjo situatë do të çojë në çmime më të larta dhe rritje më të ngadaltë ekonomike në mbarë botën.
Një nga problemet kryesore është mungesa e naftës së përpunuar “nafta” (naphtha), një përbërës i rëndësishëm për materialet sintetike, për të cilin ka pak rezerva dhe nuk ka zëvendësues të lehtë.
Disa kompani në Azi kanë ulur prodhimin për shkak të mungesës së lëndëve të para. Koreja e Jugut madje ka nisur importet nga Rusia dhe ka ndaluar eksportet për të ruajtur furnizimin e brendshëm.
Ndërkohë, çmimet e plastikës në Azi janë rritur deri në 59% që nga fundi i shkurtit. Në vende si Tajlanda dhe India, produktet e përditshme si qeset plastike dhe uji në shishe janë bërë më të shtrenjta.
Ekspertët paralajmërojnë se mungesat që nisën në Azi do të përhapen drejt perëndimit, duke ndikuar ekonominë globale. Lindja e Mesme furnizon një pjesë të madhe të materialeve kyçe si squfuri për plehra, heliumi për teknologji dhe amoniaku për bujqësi.
Ngjashëm me pandeminë COVID-19, kriza po përhapet gradualisht nga një rajon në tjetrin.
Edhe nëse situata në Ngushtica e Hormuzit normalizohet shpejt, ekspertët paralajmërojnë se do të duhen muaj që tregjet, sidomos ai i plastikës, të rikthehen në normalitet./L.F-dritare.net
