“Hapni dritaren dhe pastaj shikoni kalendarin. Është një kombinim i pamundur. Nuk mund të thuash: ‘Është verë, prandaj bën vapë’. Jo. Dyzet gradë në pranverë janë rezultat i ngrohjes globale të shkaktuar nga njeriu.”
Kështu u shpreh klimatologu Davide Faranda nga Qendra Kombëtare Franceze për Kërkimin Shkencor në një intervistë për France 24. Jashtë termometri shënonte 35 gradë Celsius, ndërsa kalendari tregonte ende maj.
Kupola e të nxehtit
Fenomeni shkaktohet nga një sistem i fuqishëm presioni të lartë me origjinë nga Afrika e Veriut, i cili u vendos mbi Evropën Perëndimore dhe mbeti i bllokuar aty për ditë të tëra.
Presioni i lartë e shtyn ajrin poshtë, e kompreson dhe e ngroh. Retë nuk formohen, dielli godet pa ndërprerje sipërfaqen e tokës dhe nxehtësia grumbullohet dita-ditës pa mundësi shpërndarjeje.
Scientific American e përshkroi këtë fenomen si “ekuivalenti meteorologjik i një tenxhereje me kapak”, një krahasim që shpjegon më qartë se çfarë ndodh me këtë fenomen natyror.
Meteorologu Marko Korošec nga Severe Weather Europe shpjegoi:
“Ky sistem po shndërrohet në një fenomen klasik të kupolës së të nxehtit, ku presioni i lartë vepron si një kapak termik që bllokon dhe kompreson vazhdimisht ajrin.”
Problemi kryesor është se sistemi nuk lëviz. Në kushte normale, zonat e presionit të lartë zhvendosen nga erërat atmosferike. Por kupolat e të nxehtit janë aq të mëdha dhe të qëndrueshme, sa mund të mbeten të palëvizshme për ditë apo edhe javë të tëra.
Këtë herë rekordet nuk u thyen, u shkatërruan.
Në Londër, stacioni meteorologjik i Kew Gardens regjistroi 34,8°C dhe 35,0°C në dy ditë radhazi. Rekordi i mëparshëm i majit për Mbretërinë e Bashkuar ishte 32,8°C, i vendosur në vitin 1922 dhe i barazuar në vitin 1944.
Të tejkalosh një rekord njëqindvjeçar me më shumë se dy gradë konsiderohet diçka jashtëzakonisht e rrallë në meteorologji.
Greg Dewhurst nga Met Office deklaroi:
“Këto temperatura janë tepër të pazakonta për Mbretërinë e Bashkuar edhe në kulmin e verës, jo më në maj.”
Në Francë temperaturat arritën 37–38°C dhe të paktën shtatë persona humbën jetën nga shkaqe të lidhura me të nxehtin — një situatë tipike për mesin e verës, jo për fundin e pranverës.
Në Spanjë temperaturat kaluan 38°C. Holanda pezulloi ushtrimet ushtarake me eksplozivë për shkak të rrezikut të lartë të zjarreve. Në Irlandë, aeroporti i Shannon regjistroi rekordin absolut të majit me 28,6°C.
Në Itali, vala e të nxehtit goditi sidomos qendrën dhe veriun e vendit. Temperaturat në Luginën e Padanës arritën 35–37°C, ndërsa qytete si Bolonja, Firence, Roma dhe Torino morën alarmet e para të kuqe të vitit — që në maj.
Ndërkohë, niveli i zeros termike u ngjit në rreth 4.000 metra lartësi, një vlerë tipike për mesin e verës.
Për të kuptuar përmasat e fenomenit:
Londra regjistroi temperatura rreth 16°C mbi mesataren normale të majit;
Parisi rreth 14°C mbi normalen sezonale.
Këto nuk janë luhatje të zakonshme klimatike, por anomali ekstreme.
Pse po ndodh kjo?
Kupola e të nxehtit është shkaku i drejtpërdrejtë, por pas saj qëndrojnë faktorë më të thellë klimatikë.
Evropa po ngrohet më shpejt
Sipas të dhënave të Copernicus, Evropa po ngrohet pothuajse dy herë më shpejt se mesatarja globale. Temperatura mesatare e kontinentit është tashmë rreth +2,4°C mbi nivelet para-industriale.
Arktiku, i lidhur drejtpërdrejt me sistemin klimatik evropian, është ngrohur me rreth +3,2°C.
Ben Clarke, studiues i fenomeneve ekstreme në Imperial College London, shpjegon:
“Pothuajse e gjithë kjo nxehtësi lidhet me efektin serrë të shkaktuar nga djegia e lëndëve fosile.”
Tre vitet më të nxehta të regjistruara ndonjëherë në histori janë 2024, 2023 dhe 2025.
Fenomenet atmosferike ekstreme janë trefishuar
Një studim i publikuar në vitin 2025 në Proceedings of the National Academy of Sciences tregoi se konfigurimet atmosferike që bllokojnë sistemet meteorologjike në pozicione ekstreme janë pothuajse trefishuar që nga vitet 1950.
Drejtori i Copernicus, Carlo Buontempo, konfirmoi:
“Në 20–30 vitet e fundit ka pasur një dominim të kushteve anticiklonike që i bëjnë valët e të nxehtit më intensive.”
Një ngjarje dikur pothuajse e pamundur
Klimatologu Christophe Cassou, autor kryesor i IPCC-së, e përshkroi fenomenin si një ngjarje me probabilitet rreth 1 në 1.000 në klimën aktuale.
Në klimën para-industriale, sipas tij, një situatë e tillë do të kishte qenë “praktikisht e pamundur”.
“Nuk po vëzhgojmë më ndryshimin klimatik. Tashmë po jetojmë brenda tij,” tha ai.
Ekspertët paralajmërojnë se një maj ekstrem nuk do të thotë domosdoshmërisht se e gjithë vera do të jetë po aq e nxehtë.
Meteorologu Davide Santini theksoi:
“Atmosfera dhe oqeanet janë sisteme komplekse që nuk funksionojnë sipas logjikës së kompensimit.”
Megjithatë, ai shtoi se fakti që fundi i majit regjistron temperatura më të larta se mesatarja e korrikut mbetet një fenomen i jashtëzakonshëm.
Kostoja që nuk shihet
Sipas Barcelona Institute for Global Health, ndërmjet viteve 2022 dhe 2024, temperaturat ekstreme shkaktuan rreth 180.000 vdekje në 32 vende evropiane.
Kjo nuk është më një krizë e së ardhmes. Është një realitet i viteve të fundit.
Maji 2026 nuk duket si një episod i izoluar, por si pjesë e një tendence të qartë që po përsëritet vit pas viti, rekord pas rekordi.
Pyetja nuk është më nëse klima po ndryshon.
Pyetja është: sa shpejt do të arrijmë të përshtatemi me këtë realitet të ri?/Anja Karaguni
