Njerëzimi rikthehet në Hënë pas më shumë se 50 vitesh
E Martë 24 Mars 2026, 08:08
Dritare.net
Për herë të parë në më shumë se gjysmë shekulli, njerëzimi po rikthehet drejt Hënës, duke udhëtuar më larg nga Toka se kurrë më parë.
Katër astronautë do të ndërmarrin një udhëtim prej më shumë se gjysmë milioni miljesh rreth fqinjit tonë qiellor dhe më pas do të kthehen në shtëpi, në një mision të mbushur me aventurë, por edhe me rrezik.
Misioni Artemis II i NASA-s, i planifikuar të nisë jo më herët se 1 prilli, do të na sjellë pamje mahnitëse të Hënës dhe një kuptim të ri të mjedisit hënor, shkruan dritare.net. Ai do të hapë rrugën për një zbarkim të ardhshëm dhe, më pas, për ndërtimin e një baze në Hënë — hapi ynë i parë drejt të mësuarit se si të jetojmë në një botë tjetër.
Por ky udhëtim mbart rreziqe serioze. Ekuipazhi do të fluturojë me një anije kozmike që nuk është përdorur kurrë më parë nga njerëzit. Përveç kësaj, astronautët do të kalojnë rreth 10 ditë të ngjeshur së bashku në një kapsulë sa përmasat e një minibusi.
Ngritja drejt Hënës
Astronautët do ta nisin udhëtimin me raketën gjigante të NASA-s, Space Launch System (SLS).
Kjo është raketa më e fuqishme që agjencia amerikane e hapësirës ka ndërtuar ndonjëherë dhe do të ngrihet nga Qendra Hapësinore Kennedy në Cape Canaveral, Florida.
Me një lartësi prej 98 metrash, SLS ka fluturuar vetëm një herë më parë, në vitin 2022, gjatë misionit Artemis I, kur në bord nuk kishte astronautë.
Raketa ka dy përforcues gjigantë dhe katër motorë që sigurojnë fuqinë për t’u shkëputur nga toka. Bërthama e saj është një rezervuar i madh karburanti, që mban më shumë se tre milionë litra hidrogjen të lëngshëm dhe oksigjen të lëngshëm.
Detyra e SLS është të çojë në hapësirë anijen Orion, e cila ndodhet në majë të raketës dhe ku do të jenë astronautët.
Nëse diçka do të shkonte keq gjatë fazave të para të nisjes, sistemi i ndërprerjes së nisjes në majë të raketës do t’i largonte astronautët drejt zonës së sigurisë. Nisja është një nga momentet më të rrezikshme të gjithë misionit — gjithçka duhet të funksionojë në mënyrë perfekte.
Katër astronautët e Artemis II
Ekuipazhi përbëhet nga katër astronautë: tre amerikanë dhe një kanadez. Ata janë stërvitur për më shumë se dy vjet për këtë mision dhe sjellin me vete dekada përvoje, ndonëse njëri prej tyre nuk ka qenë kurrë më parë në hapësirë.
Reid Wiseman – Komandant
Reid Wiseman është veteran i marinës amerikane dhe ka 16 vjet përvojë si astronaut. Ai ka kaluar rreth gjashtë muaj në hapësirë. Edhe pse e dashuron fluturimin që prej gjithë jetës, në tokë ai ka frikë nga lartësitë.
Victor Glover – Pilot
Victor Glover, ish-pilot testues, ka 12 vjet përvojë si astronaut dhe gjithashtu ka kaluar gjashtë muaj në hapësirë. Gjatë shërbimit ushtarak, nofka e tij ishte IKE, që do të thotë: I Know Everything (“Unë di gjithçka”).
Christina Koch – Specialiste misioni
Christina Koch është inxhiniere elektrike, me 12 vjet përvojë si astronaute dhe afro një vit të kaluar në hapësirë. Ajo hyri në histori si pjesë e ecjes së parë hapësinore vetëm me gra në Stacionin Ndërkombëtar Hapësinor.
Jeremy Hansen – Specialist misioni
Jeremy Hansen, astronauti kanadez, është pilot luftarak me 16 vjet përvojë si astronaut, por ky do të jetë udhëtimi i tij i parë në hapësirë. Ai ka thënë me humor se Kanadaja “ka marrë më shumë se pjesën e vet të hapësirës” duke dërguar atë, pasi është 1.88 metra i gjatë. Në udhëtim ai do të marrë me vete shurup panje dhe biskota me panje.
Mes tyre duket qartë një kimi e fortë. Sipas komandantit Wiseman, ata kanë kaluar aq shumë kohë së bashku, sa tashmë funksionojnë si një trup i vetëm.
Jeta brenda kapsulës Orion
Për 10 ditë, ekuipazhi do të jetojë në kapsulën Orion, e cila është rreth 5 metra e gjerë dhe 3 metra e lartë.
Për t’u mësuar me jetën në një hapësirë kaq të kufizuar, astronautët kanë kaluar sa më shumë kohë të jetë e mundur bashkë. Madje kanë organizuar edhe “netë gjumi” stërvitore si pjesë e përgatitjeve.
Brendësia e Orionit ka ngjashmëri me kapsulat e misioneve Apollo, por është shumë më moderne. Brenda kësaj hapësire të vogël, astronautët do të punojnë, do të ushtrohen, do të hanë dhe do të flenë.
Ka katër vende për ulje gjatë nisjes, por pasi të arrijnë në orbitë, sediljet do të palosen për të krijuar më shumë hapësirë. Në kushtet e mungesës së gravitetit, çdo sipërfaqe mund të përdoret, prandaj edhe paneli i kontrollit mund të ndodhet “në tavan”.
Në kapsulë gjendet një shpërndarës uji për pije dhe për rihidratimin e ushqimit. Çdo astronaut ka zgjedhur ushqimet e tij të preferuara për udhëtimin.
Një hap pranë kapakut të hyrjes shërben gjithashtu si pajisje stërvitore me kabllo, ku astronautët do të bëjnë rreth 30 minuta ushtrime kardio dhe force çdo ditë.
Një nga pajisjet më të rëndësishme ndodhet poshtë dyshemesë: tualeti. Ndryshe nga astronautët e Apollo-s 50 vjet më parë, ekuipazhi i Artemis II do të ketë një tualet të vërtetë, të projektuar posaçërisht për përdorim në hapësirë. Megjithatë, privatësia do të jetë minimale.
Udhëtimi drejt Hënës
Misioni drejt Hënës dhe kthimi do të zgjasë rreth 10 ditë, megjithëse kohëzgjatja e saktë do të varet nga momenti i nisjes dhe pozicionet relative të Tokës dhe Hënës.
Ditën e parë, astronautët do të orbitojnë Tokën në një lartësi prej rreth 70 mijë kilometrash. Për krahasim, Stacioni Ndërkombëtar Hapësinor ndodhet vetëm rreth 400 kilometra mbi sipërfaqen e Tokës.
Gjatë kësaj kohe, ekuipazhi do të përshtatet me mungesën e peshës dhe do të testojë sistemet jetike të kapsulës, përfshirë edhe tualetin. Po ashtu, do të kryejnë një manovër testuese me Orionin, duke u afruar dhe larguar nga faza e sipërme e raketës, për të provuar kontrollin manual të anijes dhe për t’u përgatitur për dokime të ardhshme.
Pas kësaj, kontrolli i misionit do të duhet të marrë një vendim kritik: nëse gjithçka funksionon siç duhet, do të jepet leja për manovrën e quajtur trans-lunar injection burn, pra ndezja që e nxjerr anijen nga graviteti i Tokës dhe e vendos në trajektore drejt Hënës.
Pasi kjo të ndodhë, kthimi në Tokë nuk do të jetë më i shpejtë apo i lehtë. Astronautët do të jenë tashmë të përkushtuar ndaj gjithë udhëtimit.
Rreziqet në hapësirë
Gjatë rrugës, jo vetëm anija do të testohet, por edhe vetë astronautët. Ata do të monitorohen për të kuptuar se si reagon trupi i njeriut kaq larg Tokës.
Një nga shqetësimet kryesore është rrezatimi, pasi Dielli mund të lëshojë grimca me energji të lartë që janë të dëmshme për organizmin. Astronautët do të mbajnë me vete një pajisje të quajtur dozimetër, që mat nivelin e ekspozimit ndaj rrezatimit.
Ata do të ushtrohen edhe për përdorimin e një strehe kundër rrezatimit, e vendosur poshtë dyshemesë së kapsulës, në mënyrë që të futen shpejt atje në rast se ndodh një stuhi diellore.
Po ashtu, ata do të provojnë edhe veshjen e kostumeve të tyre portokalli të mbijetesës, të quajtura Orion Crew Survival System (OCSS). Këto kostume përdoren gjatë nisjes dhe rikthimit në Tokë, por mund të shërbejnë edhe si mbrojtje jetike në rast se kapsula humbet presionin. Në rast emergjence, kostumet mund t’i mbajnë astronautët gjallë deri në gjashtë ditë.
Misioni do të përfshijë edhe eksperimente mbi ekuilibrin, forcën muskulore, mikrobiomën, shikimin, shëndetin e trurit dhe sistemin imunitar. Mostra pështyme do të merren para, gjatë dhe pas misionit për të kuptuar se si hapësira ndikon në mbrojtjen natyrore të organizmit.
Ballë për ballë me Hënën
Ky do të jetë momenti që bota e ka pritur për më shumë se 50 vjet: kthimi i njerëzimit pranë Hënës.
Astronautët do të fluturojnë rreth anës së largët të saj — pjesës që nuk shihet nga Toka — në një distancë prej rreth 6,500 deri në 9,500 kilometrash nga sipërfaqja hënore.
Orioni do të orientohet drejt Hënës për të ofruar pamjet më të mira. Ekuipazhi do të ketë rreth tre orë të plota të dedikuara për vëzhgimin e saj, për të parë, fotografuar dhe studiuar gjeologjinë hënore. Këto të dhëna do të ndihmojnë në përgatitjen e zbarkimeve të ardhshme.
Sipas Christina Koch, në varësi të momentit të nisjes dhe ndriçimit të anës së largët të Hënës, ekuipazhi mund të shohë pjesë të Hënës që nuk janë parë kurrë më parë me sy njerëzor.
Nga kjo pikë vëzhgimi, astronautët do të mund të shohin Tokën dhe Hënën njëkohësisht nga dritaret e Orionit: Hënën afër, në plan të parë, dhe Tokën larg, në sfond.
Secili astronaut do të marrë me vete sende personale për këtë moment të veçantë. Victor Glover do të ketë një Bibël dhe disa objekte familjare, Christina Koch do të marrë shënime të shkruara me dorë nga të afërmit, Jeremy Hansen do të mbajë varëse me simbolin e Hënës që u përkasin bashkëshortes dhe tre vajzave të tij, ndërsa Reid Wiseman ka zgjedhur një gjë shumë të thjeshtë: një fletë të bardhë dhe një laps, për të shkruar mendimet e tij në atë çast të paharrueshëm.
Heshtja pas Hënës
Teksa anija kalon pas anës së largët të Hënës, komunikimi me Tokën do të ndërpritet për rreth 30 deri në 50 minuta.
Ky do të jetë një moment emocionues dhe i tensionuar njëkohësisht, si për kontrollin e misionit, ashtu edhe për familjet e astronautëve dhe për publikun në Tokë. Vetëm pasi sinjali të rikthehet, do të vijë lehtësimi i madh dhe do të nisë kthimi për në shtëpi.
Kthimi i rrezikshëm në Tokë
Rruga e kthimit do të zgjasë edhe rreth katër ditë, por kjo pjesë e fundit është ndër më të rrezikshmet.
Moduli i ekuipazhit do të ndahet nga pjesa tjetër e anijes dhe do të kthehet në mënyrë që mburoja termike të përballojë temperaturat ekstreme të rihyrjes në atmosferë.
Kapsula do të hyjë në atmosferën e Tokës me një shpejtësi prej rreth 25 mijë miljesh në orë, duke përballuar temperatura deri në 2,700 gradë Celsius, afërsisht gjysma e temperaturës së sipërfaqes së Diellit.
Mburoja termike ishte një nga shqetësimet kryesore pas dëmtimeve të pësuara në misionin pa ekuipazh Artemis I, por inxhinierët besojnë se ndryshimi i këndit të hyrjes e ka zgjidhur problemin.
Pasi të kalojë me sukses nëpër atmosferë, do të hapen një sërë parashutash për të ngadalësuar kapsulën. Më pas astronautët do të bëjnë një ulje të butë në Oqeanin Paqësor, pranë brigjeve të Kalifornisë, ku një ekip rikuperimi do të jetë në pritje.
Kapsula mund të bjerë në ujë në pozicione të ndryshme — drejt, përmbys ose anash — ndaj do të fryhen jastëkë ajri portokalli për ta kthyer në pozicionin e duhur dhe për të mundësuar daljen e sigurt të ekuipazhit.
Një hap i ri për njerëzimin
Pas përfundimit të misionit, astronautët do të rikthehen në tokë të thatë dhe do të kenë mundësinë të reflektojnë mbi një udhëtim që mund të ndryshojë historinë.
Ata do t’i bashkohen një grupi shumë të vogël njerëzish: deri më sot, vetëm 24 astronautë kanë fluturuar ndonjëherë rreth Hënës.
Por Artemis II është vetëm fillimi. Të dhënat dhe rezultatet shkencore të mbledhura gjatë këtij misioni do të studiohen me kujdes, sepse hapat e ardhshëm do të jenë edhe më sfidues: kthimi i njerëzve në sipërfaqen e Hënës — dhe kësaj here, për të qëndruar./L.F-dritare.net
