Edi Rama për “Ekathimerini”: Shqipëria po transformohet, Greqia ka shumë për të na mësuar
E Hënë 20 Prill 2026, 12:12
Dritare.net
Intervista e kryeministrit shqiptar Edi Rama për gazetën greke Ekathimerini
Kryeministri shqiptar Edi Rama është tashmë në vitin e 13-të në detyrë, por disa çështje që shqetësojnë marrëdhëniet e vendit të tij me Greqinë mbeten të njëjta. Disa ditë para mbërritjes së tij në Greqi për Forumin e 11-të Ekonomik të Delfit (22–25 prill), Rama foli me Kathimerini për marrëdhëniet greko-shqiptare dhe çështjen e pronave greke në Himarë.
I pyetur për të komentuar deklaratat e tij të fundit kontroverse mbi origjinën e grekëve, Rama i përshkroi ato si “humor”, duke argumentuar se u ekzagjeruan nga zërat nacionalistë.
Gjatë mandatit tuaj, Shqipëria ka hapur dyert për investimet e huaja direkte. Norma vjetore e rritjes është rreth 4%, dhe vendi është bërë një magnet për turistët nga Ballkani dhe Evropa Qendrore. Si është Shqipëria sot?
Ne kemi bërë një ndryshim shumë të rëndësishëm në shumë mënyra. Siç thatë, sot Shqipëria është bërë një destinacion turistik. Gjëja më e rëndësishme është se kemi arritur të tejkalojmë stigmën dhe paragjykimet e shumta që na mbanin larg për shumë vite. Tani duhet të vazhdojmë, të bëjmë më të mirën për të përmirësuar atë që duhet përmirësuar dhe të shmangim përsëritjen e gabimeve që ndonjëherë duken të pashmangshme.
Komisioni Evropian vlerëson se një pjesë e madhe e ekonomisë suaj varet nga “sektori informal”, rreth 30% e PBB-së, dhe ngre shqetësime për sundimin e ligjit. Çfarë masash keni marrë për këto çështje?
Ekonomia informale është pjesë e kësaj faze historike të transformimit. Kanë kaluar 35 vite, por kjo nuk është e mjaftueshme për të lënë pas shumë nga sfidat që solli mungesa e përvojës, institucioneve shtetërore, traditës demokratike dhe sundimit të ligjit. Ne po ndërtojmë dhe po ndryshojmë çdo ditë. Kemi përmirësuar ndjeshëm balancën midis ekonomisë formale dhe informale. Kjo reflektohet qartë në të ardhurat e shtetit, të cilat vazhdojnë të rriten pa rritur taksat. Kjo do të thotë se më shumë ekonomi po del në sipërfaqe dhe mbledhja e taksave po bëhet më e qëndrueshme. Ne po përdorim edhe teknologjinë tani, përfshirë inteligjencën artificiale, dhe kjo do të vazhdojë të përmirësohet.
Deklarata juaj në Samitin e Abu Dhabit për grekët: “Ju mendoni se jeni pasardhës të Platonit dhe Aristotelit, por nuk jeni”, shkaktoi reagime të forta në shoqërinë greke. A pendoheni për këtë koment?
Më vjen keq që komentet që synonin të ishin ngacmuese dhe provokuese, më shumë për hir të diskutimit dhe pak humorit, mund të kthehen në çështje serioze dhe të nxisin reagime të tepruara. Kjo më habiti. Mendoj se duhet t’i marrim këto komente më lehtë. Ato nuk synojnë të ofendojnë, por të nxisin pak vetë-ironi, e cila është gjithmonë e shëndetshme. Nëse njerëzit në Greqi që u shqetësuan do të kishin dëgjuar edhe komentet e mia për mënyrën se si ne në Shqipëri duhet ta marrim veten më pak seriozisht dhe të mos mbështetemi te e kaluara për t’u ndjerë më të mëdhenj, ndoshta do ta kishin kuptuar më mirë qëllimin tim. Në çdo rast, unë kam sqaruar se për Greqinë, historinë, gjuhën, letërsinë dhe kulturën e saj, ndjenjat e mia janë plotësisht pozitive. Kam admirim të madh dhe kush më njeh e kupton këtë. Megjithatë, qëndrimet nacionaliste ndonjëherë shfaqen shpejt dhe shpesh reflektojnë mungesë pjekurie dhe ndërgjegjësimi. Të gjithë duhet të përpiqemi të buzëqeshim më shumë dhe të marrim veten dhe të tjerët pak më pak seriozisht.
Ky koment ngriti gjithashtu pretendime për lidhjen tuaj me minoritetin grek në Shqipëri, si përmes nënës suaj nga fshati Vuno dhe për një bursë që supozohet se keni marrë si kryetar i Bashkisë së Tiranës për të studiuar në Harvard. Cilat janë faktet?
Së pari, Vunoi është një fshat në Himarë dhe ka njerëz që flasin greqisht në disa fshatra të tjera, por në Vuno askush nuk fliste greqisht. Nuk e di arsyen, por kjo nuk do të thotë asgjë. Nëse do të kisha rrënjë greke, do të isha shumë i lumtur dhe krenar, por nuk kam. Jam krenar për rrënjët e mia shqiptare. Së dyti, nuk kam marrë kurrë bursë për Harvard dhe nuk kam studiuar kurrë në Harvard. Kam vizituar vetëm Harvardin, falë një miku shumë të afërt dhe të dashur që është si motër për mua, dhe ajo është greko-amerikane. Përndryshe, nuk kam studiuar kurrë atje. Ka shumë dezinformata që qarkullojnë dhe nuk e kuptoj pse.
Një çështje tjetër mes dy vendeve është ajo e pronave të minoritetit grek, e cila nuk është zgjidhur plotësisht. Cili është zhvillimi i fundit?
Kjo nuk është një çështje e veçantë. Të drejtat e pronësisë mbeten një çështje më e gjerë në gjithë vendin, jo diçka specifike për minoritetin grek. Grekët dhe shqiptarët që jetojnë në të njëjtat fshatra përballen me të njëjtat sfida. Qoftë dikush nga minoriteti grek apo shumica shqiptare, problemi është i njëjtë. Kjo situatë vjen nga një trashëgimi historike shumë e vështirë. Ka pasur një periudhë 50-vjeçare shpronësimi të plotë që preku të gjithë. Më pas erdhi periudha e tranzicionit, gjatë së cilës shumë gjëra shkuan keq, dokumentet e pronësisë u shkatërruan dhe në disa raste iu dhanë njerëzve të gabuar. Ajo që po bëjmë tani është procesi i pastrimit dhe konsolidimit të kadastrës. Po bëjmë përparim të mirë dhe së fundmi kemi lëshuar shumë certifikata pronësie në jug, në Himarë. Pavarësisht nëse janë grekë apo shqiptarë, njerëzit po marrin titujt për shtëpitë e tyre të vjetra, që më parë nuk i kishin. Ky proces është kompleks sepse përfshin konsolidimin e hartave dhe nuk është aq i thjeshtë sa duket. Ka ende dhjetëra mijëra shtëpi në vend që janë në proces për të marrë tituj pronësie.
Duket se Himara është përfshirë në planin e zhvillimit turistik. A po diskutoni me palën greke mënyra për të rritur turizmin e ndërsjellë?
Himara ka qenë gjithmonë pjesë e planit tonë turistik; nuk është diçka e re. Ka qenë destinacion turistik që në fillim. Si pjesa tjetër e vendit, ka parë rritje të madhe vitet e fundit. Komuna e Himarës është një nga më të pasurat në vend për shkak të të ardhurave nga taksat e zhvillimit. Në kundërshtim me shumë informacione të shtrembëruara në mediat greke, njerëzit e Himarës përfitojnë ndjeshëm nga kjo rritje. Kur hyjnë në kontrata zhvillimi, shpesh me marrëveshje fleksibël që njohin përdorimin afatgjatë të tokës, ata marrin kompensime të mëdha nga zhvilluesit. Himara po ecën shumë mirë dhe kryetari i bashkisë po performon fort. Ai përfaqëson një rast model: ka një prind grek dhe një prind shqiptar dhe është i përkushtuar ndaj të dy komuniteteve. Ai mbështet banorët greqishtfolës dhe kjo reflektohet në materialet promovuese turistike në shqip, greqisht dhe anglisht. Ajo që ndodhi në të kaluarën me individin [Fredi Beleri], i cili përfundoi në burg në vend që të shërbente si kryetar bashkie, ishte për të ardhur keq.
Në një çështje tjetër, lideri suprem i Iranit, Ali Khamenei, e ka quajtur Shqipërinë “një vend të vogël djallëzor në Evropë ku amerikanët po bashkëpunojnë me tradhtarë iranianë kundër Republikës Islamike”. Shqipëria është bërë objekt sulmesh hibride. A jeni të shqetësuar se Teherani do t’i zgjerojë ato?
Nuk jam i informuar për parajsën dhe ferrin dhe nuk e di nëse ekzistojnë, por nëse ekzistojnë, uroj që ai të kalbet në ferr. E them këtë për qindra mijëra vajza dhe gra iraniane që kanë vuajtur nën këtë regjim të errët. E them edhe për njerëzit e burgosur, të vrarë ose të shkatërruar nga ai regjim. Nuk kam asgjë më shumë për të shtuar. Ne nuk kemi frikë prej tyre. Kemi strehuar një grup iranianësh që kundërshtojnë regjimin. Është thënë qartë në marrëveshje se ata janë të strehuar për arsye humanitare, për të shpëtuar jetën e tyre, jo për të përdorur Shqipërinë si platformë kundër regjimit. Ne nuk e pëlqejmë atë regjim, prandaj kemi ndërprerë të gjitha marrëdhëniet me Iranin.
Që nga intervista juaj e fundit në 2023 për Kathimerini, a keni mësuar ndonjë fjalë apo frazë greke?
Unë tashmë i dija dy fjalët më të bukura greke: “agapi mou” dhe “efxaristo”. Për pjesën tjetër, anglishtja funksionon mirë. Nuk jam më në moshën për të mësuar greqisht. Vëllai im, i cili nuk është shumë më i ri se unë, e mësoi kur shkuam në Korfuz dhe vazhdoi ta praktikojë, kështu që e flet mirë. Ai mund të përballojë lehtësisht situata, si p.sh. të merret me një taksist në Athinë, ndërsa unë jam plotësisht në mëshirën e shoferit dhe nuk më shqetëson kjo.
Duhet t’ju pyes, a keni vizituar shumë vende në Greqi?
Do doja të vizitoja më shumë Greqinë dhe të zbuloja më shumë vende. Por për shkak të punës sime dhe faktit që jam i njohur në Greqi, për arsye të mira dhe jo aq të mira, nuk është e lehtë. Gjithashtu kam vendosur një rregull për veten dhe për të tjerët në qeveri që të mos bëjmë pushime jashtë Shqipërisë. Arsyeja është e thjeshtë: nuk do kishte kuptim të promovonim Shqipërinë si destinacion turistik ndërsa kalojmë pushimet në vende si Greqia apo Turqia. E kuptoj që [Kryeministri grek] Kyriakos [Mitsotakis] mund ta lejojë veten ta bëjë këtë sepse Greqia është tashmë një destinacion i konsoliduar turistik. Por ne jemi ende në proces ndërtimi. Nga ana tjetër, jam shumë i impresionuar nga ajo që po ndodh në Greqi vitet e fundit, veçanërisht pas krizës financiare dhe nën qeverinë e Kyriakosit. Zhvillimet e reja, sidomos hotelet dhe resortet me cilësi të lartë, janë shumë mbresëlënëse. Ndoshta ai po korr frytet e punës së mëparshme, siç ndodh shpesh. Në çdo rast, është shumë mbresëlënëse dhe ne kemi shumë për të mësuar nga Greqia./L.F-dritare.net
