Unë korrieri partizan! Historia e luftës së veteranit 96-vjeçar! Flet Hulusi Hako!
E Martë 5 Maj 2026, 20:08
Dritare.net
Në emisionin “Shqip” me Rudina Xhungën në DritareTV, i ftuar në Ditën e Dëshmorëve, ishte Hulusi Hako, veteran i Luftës Nacionalçlirimtare, ish-partizan dhe figurë që ndër vite është shfaqur si mbrojtës i fortë i narrativës historike të luftës antifashiste në Shqipëri. Biseda e gjatë nuk ishte thjesht një kujtim biografik, por një ndërthurje mes rrëfimit personal, interpretimit të historisë dhe qëndrimeve të forta mbi shoqërinë e sotme shqiptare.
Që në fillim, Hako e vendosi intervistën në një kornizë simbolike, duke e lidhur 5 Majin me kujtesën kombëtare dhe përgjegjësinë ndaj së ardhmes. Ai u shpreh: “Nuk flitet për të ardhmen pa pasur parasysh çfarë ndodhi me ne dhe kush ishim ne.” Ky qëndrim e shoqëroi gjatë gjithë bisedës, ku historia nuk trajtohej si e kaluar, por si një pikë referimi morale dhe politike për të tashmen.
Kujtesa e luftës si bosht identitar
Një pjesë e madhe e intervistës iu kushtua fëmijërisë së tij gjatë pushtimit italian dhe përfshirjes së hershme në lëvizjen partizane. Hako rrëfeu për Delvinën e kohës së luftës, kontaktin e drejtpërdrejtë me ushtrinë italiane dhe mënyrën se si, sipas tij, rrethanat dhe familja e orientuan drejt rezistencës. Ai e përshkroi këtë si një proces natyror formimi: “Në moshën 13-vjeçare fillova të bëhem pjesë e funksioneve të luftës, si korrier dhe ndihmës i partizanëve.” Në rrëfimin e tij, lufta nuk paraqitet vetëm si përballje ushtarake, por si një përvojë që e ka formësuar identitetin personal dhe moral.
Një tjetër element i fortë në narrativën e tij ishte trashëgimia familjare, të cilën ai e lidh me angazhimin atdhetar: “Tradita familjare më shtyu në këtë rrugë… gjyshi im ka qenë me Ismail Qemalin.”
Historia si betejë interpretimi
Intervista mori një ton më të mprehtë kur Hako u ndal te mënyra se si trajtohet sot Lufta Nacionalçlirimtare dhe figurat e saj. Ai shfaqi indinjatë ndaj rasteve kur simbolet e asaj periudhe, sipas tij, nuk respektohen apo relativizohen. Në një moment të fortë emocional, ai tha: “Ai që hedh librin e luftës në plehra është më pleh se vetë plehu.” Kjo fjali përmbledh qartë qasjen e tij: historia nuk është vetëm dokument, por edhe çështje nderi dhe identiteti. Në këtë linjë, Hako e sheh kujtesën e luftës si të pandashme nga dinjiteti kombëtar, duke e vendosur veten në pozicion mbrojtës ndaj asaj që ai e konsideron “shtrembërim historik”.
Shqetësimet për shoqërinë e sotme
Një pjesë tjetër e rëndësishme e bisedës iu kushtua realitetit të sotëm shqiptar, sidomos brezit të ri dhe krizës së vlerave. Hako foli me ton kritik për fenomenet sociale si emigracioni, krimi dhe droga, duke i lidhur me mungesën e idealit dhe orientimit shoqëror. Në thelb të këtij qëndrimi qëndron ideja se shoqëria shqiptare ka humbur një bosht moral të qartë, të cilin ai e lidh me periudhën e luftës dhe me idealet e saj kolektive.
Reflektim filozofik: mes arsyes dhe jetës
Intervista nuk mbeti vetëm në nivel politik apo historik. Hako shfaqi edhe një dimension filozofik të mendimit të tij, duke u shprehur për raportin me fenë dhe arsyen. Ai deklaroi se i përket një qasjeje ateiste dhe racionaliste, duke e parë besimin si një konstrukt njerëzor për ngushëllim shpirtëror.
Në këtë kontekst ai tha: “Unë i përkas kontigjentit ateist. Kam zgjedhur rrugën e arsyes.” Megjithatë, ai nuk e trajtoi fenë me ton konfrontues, por më shumë si pjesë të shumëllojshmërisë njerëzore dhe nevojës psikologjike për kuptim.
Mesazhi për të rinjtë
Në fund të intervistës, Hulusi Hako e përmbylli bisedën me një mesazh të drejtpërdrejtë për brezin e ri, duke i inkurajuar të ndërtojnë jetën mbi përgjegjësi, arsim dhe humanizëm.
Ai theksoi: “Duajini njerëzit si veten, mos bëni keq dhe bëhuni të dobishëm për shoqërinë.”
Ky mesazh sintetizon edhe filozofinë e tij jetësore gjatë gjithë intervistës: një kombinim mes përkushtimit ndaj historisë, kritikës ndaj së tashmes dhe thirrjes për një moral shoqëror më të fortë./K.C/dritare.net
