Të rinjtë italianë tregojnë si i shpëtoi Shqipëria stërgjyshërit e tyre!
Sunday 14 June 2026, 14:02
Dritare.net
Tashmë edhe italianët janë bërë rrëfimtarë të historisë sonë të përbashkët, se si shqiptarët i hapën dyert e shtëpive të tyre italianëve që erdhën si pushtues, për ti mbrojtur nga kampet naziste. Dy studentë italianë kanë rrëfyer se si u njohën me këtë histori të pazakontë, e cila tregon se shumë ushtarë italianë të mbetur në Shqipëri gjatë Luftës së Dytë Botërore, pas kapitullimit të Italisë fashiste në 1943, arritën të mbijetonin dhe t’i shpëtonin kapjes nga forcat gjermane, falë ndihmës, mikpritjes dhe solidaritetit të shqiptarëve.
Sipas tyre, gjithçka nisi nga një hulumtim personal dhe nga afërsia e tyre me Shqipërinë, që i shtyu të thellohen në një kapitull historie që shpesh ka mbetur në hije. Ajo që zbuluan, thonë ata, ishte një realitet i fortë human, ku civilët shqiptarë kanë luajtur një rol vendimtar në shpëtimin e jetëve të italianëve të mbetur pas zhvillimeve të luftës.
Dy të rinjtë theksojnë se kjo histori nuk është thjesht një kujtim i së kaluarës, por një dëshmi e gjallë e solidaritetit përtej kufijve, uniformave dhe konflikteve.
Kjo histori e jashtëzakonshme, e harruar dhe aspak e përmendur, u risoll nga gazetarja Rudina Xhunga, ndërsa në “Dritare TV” po punohet për realizimin e një dokumentari që do të sjellë më shumë dëshmi dhe rrëfime mbi këtë periudhë të Luftës së Dytë Botërore në Shqipëri.
Intervista e realizuar nga Malvina Tare, në Firence!
Më tregoni pak për punën tuaj, këtë që ju po përgatisni prej disa kohësh për Shqipërinë. Si ka mundësi që dy studentë italianë flasin për një projekt për italianët që kanë mbetur në Luftën e Dytë Botërore në Shqipëri?
Atëherë, projekti lindi edhe nga afërsia territoriale, sepse të dy vijmë nga Salento, që është një tokë shumë afër territorit shqiptar. Pra arsyeja e parë lidhet me gjeografinë, sepse, siç e dimë përmes kanalit të Otrantos, distancat ishin vetëm 70 km në krahasim me territoret shqiptare. Dhe sidomos për një afërsi edhe historike: ne jemi interesuar për të kaluarën historike, ku italianët u mbrojtën brenda territoreve shqiptare. Dhe ajo që na ka interesuar ka qenë fakti që pikërisht kjo faqe e historisë shpesh është fshehur, apo e anashkaluar, është shumë e rëndësishme.
Cila ishte ideja e parë e grupit? Kush ishte ai që e propozoi?
Ideja në fakt na lindi një ditë që bëmë një hulumtim mbi mbërritjen e anijes Vlora në Bari në vitet '90. Duke jetuar në Leçe, kemi pasur gjithmonë kontakte me shqiptarë, por edhe sepse në Shqipëri është shumë e fortë kujtesa për atë ngjarje. Dhe kështu pastaj bëmë një hulumtim për këtë dhe patëm shumë ndjeshmëri dhe afërsi për këtë temë. Dhe pastaj, duke folur si me Valbonën ashtu edhe me Arditën, krijuam pak a shumë gjithë këtë projekt.
Meqenëse afërsia jonë me Shqipërinë si malet që shihen nga Punta Palascia. Ne e dimë se përtej atyre maleve është Shqipëria, ndaj kemi pasur gjithmonë shumë afërsi. Edhe nga ana e Shqipërisë ishte mjaft e natyrshme kjo marrëdhënie, për më tepër që kishte shumë shqiptarë në vendin tonë, por edhe monumente kushtuar familjes apo Gjergj Kastriot Skënderbeut. Pra kemi qenë në këtë linjë dhe pastaj kemi zhvilluar së bashku këto ide.
Ju studioni këtu në Toskana. Si janë marrëdhëniet tuaja me shqiptarët e tjerë, personat e tjerë të komunitetit shqiptar.
Nuk kemi pasur kurrë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë përveçse me Valbonën dhe Arditën, të cilat na kanë lejuar plotësisht të zhytemi brenda një komuniteti jashtëzakonisht të ngjashëm me ngrohtësinë e Jugut. Dhe na ka lejuar të shohim se sa të ngjashëm jemi.
Nga të dhënat që keni parë nga ky projekt me italianët e Luftës së Dytë Botërore që kanë njohur Shqipërinë, si ndodhi shpëtimi i tyre nga shqiptarët?
Nga pikëpamja etiko-morale ka qenë vërtet një zbulim, sepse natyrisht ajo që na ka shtyrë, ndoshta arsyeja, motivi për të cilin kemi bërë këtë kërkim ka qenë sigurisht koncepti pikërisht i mikpritjes dhe i besës. Dhe ajo që na ka magjepsur ka qenë pikërisht të shkuarit përtej uniformës, pra të asaj që kanë qenë ndoshta kufizime historike që kanë sjellë një distancim mes pikërisht dy popujve, dhe të çuarit përpara ndoshta një anë fortësisht më empatike, më e lidhur pikërisht me një dimension komuniteti vërtet të zgjeruar, që nuk shikon estetikën, në thonjëza, të personit, por shkon shumë më tej.une , personalisht kam pasur stërgjyshin tim që në atë kohë ishte vetëm një njëzetvjeçar dhe kishte shkuar pikërisht në atë fushatë të '39-ës, në pushtimin e Shqipërisë. Por edhe ai nuk kishte ndërmend të shkonte, një djalë njëzet vjeç, ose gjithsesi prioriteti i parë nuk është të shkosh në luftë. Dhe kështu, duke pasur edhe këtë kundër-rrëfim të njerëzve që, bënin pjesë në një ushtri fashiste që shkonte atje me një qëllim të caktuar, dhe për më tepër nga pushtues u gjendën pastaj edhe të ndihmuar nga i njëjti popull që donin të luftonin, domethënë, ka qenë një zbulim tjetër, në thelb i plotë, që ka përmbysur pak a shumë gjithë rrëfimin e ngurtë.
Pra të zbulosh edhe ngjarje solidariteti, siç mund të jetë pikërisht ndarja e Krishtlindjeve mes imamit të një fshati afër Fierit, që ka pritur ne Krishtlindjet e '43-shit, një prift italian me 200 ushtarë të shpartalluar. ( Histori e zbuluar nga Dritare TV) .Domethënë, janë të gjitha rrëfime që në ditët e sotme, sipas meje, nga njëra anë do të shërbenin shumë, ai solidaritet pikërisht përtej besimit, përtej uniformës, përtej edhe gjithë rrëfimit të sigurisë, të sigurisë kombëtare dhe të frikës që na tregohet.
Pastaj është shumë e rëndësishme ndoshta edhe fakti i një dimensioni solidariteti që vërtet i kalon kufijtë e çdo lloj trajtimi historik, dhe na bën të kuptojmë se si brenda një dimensioni në të vërtetë luftarake dhe të luftës jemi gjithmonë viktima, pavarësisht. Sepse natyrisht ka superstruktura dhe sisteme shumë më të mëdha se ne që nuk na lejojnë të jemi të kthjellët brenda vendimeve që marrim. Ose ndoshta shumë vendime kanë qenë edhe të drejtuara ose gjithsesi të menaxhuara dhe jo të kalibruara nga vullneti individual, por nga sisteme shumë më të mëdha./L.F-dritare.net
