Historia e Porto Palermos dhe babait të Dejona Mihalit!
Friday 19 June 2026, 10:10
Dritare.net
Porto Palermo, një nga gjiret më piktoreskë dhe historikisht më të rëndësishëm të Rivierës Shqiptare, fsheh nën bukurinë e tij natyrore një nga inxhinieritë ushtarake më kolosale dhe më të fshehta të periudhës së Luftës së Ftohtë. Për dekada me radhë, ky tunel i nëndetëseve ka qenë një zonë e ndaluar, një fortesë e pathyeshme e projektuar për t'i bërë ballë sulmeve nga fuqitë e huaja.
Sot, pas më shumë se dy dekadash nga rënia e regjimit komunist dhe hapja e dyerve për vizitorët, një nga ish-arkitektët dhe punëtorët e kësaj vepre rikthehet për të ndarë kujtimet e tij, duke zbuluar detaje të panjohura rreth sakrificës njerëzore, inxhinierisë ekstreme dhe rëndësisë strategjike të këtij objekti. Në një intervistë për DritareTV, ish-ushtaraku Aleksandër Mihali, i cili shërbeu për 18 vite në këtë bazë duke filluar nga mosha 20-vjeçare, rrëfen me detaje procesin e ndërtimit. Ai e nisi rrugëtimin e tij profesional si një polumbar, duke u zhytur në thellësi deri në shtatë metra për të vendosur eksplozivë, një proces thelbësor për të hapur kanalin e tunelit.
Puna ishte sfiduese; sapo shpërthimet ndodhnin, uji fillonte të vërshonte, duke kërkuar një koordinim të jashtëzakonshëm mes inxhinierëve, forcave xheniere dhe batalionit teknik. Gjatë kësaj periudhe, puna nuk ndalonte asnjëherë. Ai kujton se turnet zhvilloheshin ditë e natë, pa pushim, dhe kishte raste kur personeli qëndronte mbi 24 orë në detyrë, duke u ushqyer në vendin e punës për të mos humbur asnjë sekondë. Kjo sakrificë ekstreme mori jetën e tre ushtarëve, një shifër që, sipas tij, mbetet relativisht e ulët duke marrë parasysh rreziqet kolosale të një objekti të kësaj përmase. Ndërkohë që ndërtimi përparonte, karriera e tij u zhvillua paralelisht. Ai përfundoi Fakultetin Ekonomik dhe u emërua shef i planit të furnizimit për repartin, duke u bërë një nga figurat kyçe në menaxhimin e burimeve për këtë megaprojekt.
Ai thekson se i gjithë materiali i nxjerrë nga mali u ripërdor; çakulli u dërgua në nyjen përkatëse për t'u thyer e kthyer në beton, një proces riciklimi industrial i diktuar nga rrethanat e kohës. Rikthimi i tij në këtë vend pas 18 vitesh qëndrimi në Tiranë nuk është vetëm një udhëtim nostalgjik, por edhe një moment reflektimi i thellë mbi qasjen e shtetit shqiptar ndaj aseteve të tij ushtarake. Për ish-ushtarakun, kthimi i tunelit të Porto Palermos në një atraksion turistik është një gabim strategjik.
Ai argumenton me forcë se lufta nuk ka mbaruar dhe se vendi mbetet i rrethuar nga shtete që historikisht, sipas tij, kanë punuar kundër ekzistencës së Shqipërisë. Në vizionin e tij, baza duhet të mbetet funksionale, të mirëmbahet dhe të ripajiset me mjete moderne mbrojtëse, pasi Shqipëria ka mjaftueshëm hapësira të tjera për të zhvilluar turizmin. Ky këndvështrim thekson një debat të gjerë në shoqërinë moderne shqiptare midis ruajtjes së trashëgimisë ushtarake për qëllime turistike dhe nevojës për gatishmëri të lartë mbrojtëse. Për më tepër, ai sjell në vëmendje detajet e jashtëzakonshme arkitekturore brenda tunelit, i cili ishte i pajisur me hapësira të veçanta për fjetjen dhe ushqyerjen e marinarëve në rast lufte. Dyert masive ishin projektuar për të përballuar goditje direkte, duke mbrojtur siluruesit dhe mjetet e tjera luftarake. Në përfundim të dëshmisë së tij emocionuese, ai bën një thirrje të fortë për nderim: vendosjen e një pllakate të madhe në hyrje të tunelit. Kjo pllakatë duhet të mbajë emrat e mbi 40 oficerëve, inxhinierëve, ushtarëve dhe punonjësve civilë që nga viti 1972 kontribuuan me jetën dhe rininë e tyre në këtë vepër kolosale. Për të, Porto Palermo nuk është thjesht një destinacion veror, por një monument i gjallë i gjakut, djersës dhe mbijetesës së një kombi.
P.s. Aleksander Mihali është babai i Dejona Mihalit, emri më i lakuar së fundmi në Kosovë. I jati shërbeu Shqiperisë pa kërkuar asgjë. Dejona nuk është vajza e “grekut” por e një shqiptari të madh. / dritare.net
