Misteri 800-vjeçar merr fund! Zbulimi i ADN-së që hedh dritë mbi origjinën e shqiptarëve!
E Enjte 4 Qershor 2026, 20:08
Dritare.net
DritareTV sjell sot episodin e dytë të dokumentarit të autorit amerikan Arthur Holcombe, një rrëfim që prek një nga debatet më të mëdha historike të Ballkanit: origjinën e shqiptarëve dhe misterin e shekujve të humbur.
Për qindra vite, historia e shqiptarëve është shoqëruar nga pyetje të shumta, teori kundërshtuese dhe mungesa e dëshmive të drejtpërdrejta për periudhën mes antikitetit dhe Mesjetës. Kush ishin paraardhësit e shqiptarëve? A ekziston një lidhje e pandërprerë mes ilirëve të lashtë dhe shqiptarëve të sotëm? Dhe çfarë fshihet pas heshtjes historike që zgjat afro tetë shekuj? Zbulojeni në dokumentarin më poshtë!
Misteri i shekujve të humbur
Për shekuj me radhë, origjina e shqiptarëve ka qenë një nga çështjet më të debatueshme në historinë e Ballkanit. Ndërsa fqinjët shpesh e mbështesnin identitetin e tyre mbi fenë dhe shtetin, shqiptarët e ndërtuan identitetin kombëtar mbi një gjuhë të lashtë të përbashkët, që dukej se nuk kishte asnjë të përafërt.
Por kishte një problem. Në historinë e shkruar ekziston një boshllëk i madh. Nga viti 200 deri në vitin 1000 pas Krishtit, mungojnë plotësisht të dhënat e shkruara për një popull të quajtur shqiptarë.
Kjo heshtje u dha mundësi skeptikëve të pretendonin se shqiptarët nuk janë autoktonë në Ballkan, por migrantë të ardhur vonë nga Kaukazi ose Rumania gjatë Mesjetës. Deri tani, lidhja iliro-shqiptare mbetej vetëm një teori e fortë, e mbështetur kryesisht në gjuhësi, por pa prova të drejtpërdrejta biologjike. Megjithatë, në vitin 2025 ndodhi një zbulim që ndryshoi gjithçka.
Zbulimi i madh paleogjenomik i vitit 2025
Në gusht 2025 u publikua studimi “ADN-ja e lashtë zbulon origjinën e shqiptarëve”, nga një ekip studiuesish përfshirë Leonardi, Davranoglu dhe Lauka. Ky nuk ishte një studim i vogël, por një analizë masive me mbi 6,000 gjenome të lashta nga i gjithë Ballkani.
Rezultatet ishin të qarta. Shqiptarët modernë kanë rreth tre të katërtat e prejardhjes së tyre nga popullsitë autoktone të epokës së bronzit dhe hekurit në këtë rajon. Në mënyrë të veçantë, 65% e gjenomit shqiptar lidhet drejtpërdrejt me popullsitë paleo-ballkanike të njohura historikisht si ilirët.
Kjo nuk është thjesht një shifër. Është një lidhje biologjike që mbush boshllëkun historik prej rreth 800 vitesh. Tregon se paraardhësit e shqiptarëve kanë qenë të vendosur në Ballkanin Perëndimor për mijëra vjet, shumë përpara se të ekzistonte Perandoria Romake.
Migrimet sllave – krahasimi gjenetik
Për ta kuptuar rëndësinë e këtij fakti, duhet parë periudha e shekujve VI–VII pas Krishtit. Ishte koha e migrimeve të mëdha sllave, kur valë të tëra popullsie ndryshuan në mënyrë drastike përbërjen demografike të Ballkanit. Në shumë vende, kjo solli një ndryshim thuajse të plotë të popullsisë.
Sot, gjurmët gjenetike sllave përbëjnë rreth 50%–65% në Kroaci dhe Mal të Zi, dhe mbi 50% në Serbi. Edhe Greqia ka një ndikim gjenetik të dukshëm prej 25%–30%. Por Shqipëria bën përjashtim.
Vetëm 10%–20% e gjenomit shqiptar lidhet me prejardhjen sllave. Ndërkohë që pjesa tjetër e Ballkanit u transformua, shqiptarët ruajtën një vazhdimësi të fortë paleo-ballkanike, duke mbajtur një lidhje të drejtpërdrejtë me lashtësinë që është unike në rajon.
Streha malore
Si arritën të mbijetojnë këto ndryshime të mëdha? Të dhënat gjenetike tregojnë një faktor kyç: strehimi në malësi.
Gjatë Mesjetës së hershme, një grup i vogël proto-shqiptarësh mbijetoi i izoluar në malet e veriut të Shqipërisë. Ndërsa popullsitë sllave u shpërndanë nëpër lugina dhe fusha pjellore, zonat e thella malore si Mati, Dibra dhe Mirdita mbetën jashtë këtyre lëvizjeve.
Studiuesit mendojnë se ky komunitet ishte shumë i vogël, ndoshta vetëm 8,000–11,000 njerëz. Të izoluar në terrene të vështira dhe të mbrojtshme, ata nuk u përfshinë në zonat bujqësore të ultësirave.
Edhe gjuha e ruan këtë gjurmë. Shumë zona të tjera të Ballkanit morën emra vendesh sllave, ndërsa këto zona ruajtën emra më të vjetër, me origjinë latine ose paleo-ballkanike. Ky grup i vogël i izoluar u bë baza e të gjithë shqiptarëve të sotëm, si gegët në veri, ashtu edhe toskët në jug.
Përfundimi – nga teori në fakt
Studimi i vitit 2025 e zhvendos lidhjen iliro-shqiptare nga një hipotezë historike në një realitet shkencor të mbështetur në ADN.
Ai tregon se vazhdimësia shqiptare nuk është një ndërtim modern politik, por një vazhdimësi biologjike e pandërprerë. Sot, gjuha shqipe mbetet një nga gjuhët e fundit të gjalla paleo-ballkanike, përveç greqishtes, si pasojë e mbijetesës së një populli që u tërhoq në male për t’i shpëtuar valëve të historisë.
Historia shpesh mendohet si diçka e shkruar në libra, por ky studim sugjeron se rrëfimi më i saktë i së kaluarës ndodhet në vetë ADN-në tonë./dritare.net
