Çfarë thotë shkenca për kafen. Gjithçka që duhet të dini!
E Hënë 2 Mars 2026, 08:08
Dritare.net
Corriere Della Sera
Për vite me radhë kafeja është parë me dyshim, si një kënaqësi që duhej konsumuar me masë. Megjithatë kafeja mund të ofrojë disa përfitime. Këtë e pohon mjeku dhe komunikuesi shkencor Matteo Bassetti, me një sqarim të qartë: Me kusht që të mos e teprojmë.
Me një fat të ngjashëm si vera, për një periudhë kafeja është perceptuar si një zakon që duhej kufizuar. Sot panorama duket ndryshe. "Nëse konsumohet e zezë, pa sheqer dhe pa shtesa kalorike si pana është një pije e pasur me substanca bioaktive", thekson Bassetti.
"Përmirëson vigjilencën, vëmendjen dhe përqendrimin: jo rastësisht është aleate e atyre që studiojnë apo punojnë për orë të gjata".
Cila është substanca përgjegjëse për efektet e kafesë?
"Kryesorja është kafeina, një alkaloid që bllokon adenozinën — molekulë që nxit gjumin dhe ul aktivitetin neuronal — duke rritur gjendjen e vigjilencës, vëmendjen dhe aftësinë për përqendrim. Por kafeja përmban edhe polifenole dhe molekula të tjera bioaktive me veprim antioksidant dhe anti-inflamator. Këto përbërje ndihmojnë në luftimin e stresit oksidativ dhe në mbrojtjen e qelizave nga dëmtimi i radikaleve të lira".
Përfitime të tjera të dokumentuara?
"Shumë studime vëzhguese e kanë lidhur konsumin e moderuar të kafesë me uljen e rrezikut kardiovaskular, me incidencë më të ulët të infarktit dhe goditjes në tru. Evidencat epidemiologjike sugjerojnë gjithashtu një efekt të mundshëm mbrojtës ndaj sëmundjeve neurodegjenerative si Parkinsoni dhe Alzheimeri, ndoshta falë veprimit të kafeinës dhe polifenoleve. Janë vërejtur edhe përfitime për shëndetin e mëlçisë dhe një ulje e incidencës së diabetit të tipit 2, ndoshta përmes përmirësimit të ndjeshmërisë ndaj insulinës".
A ekziston lidhje mes kafesë dhe mikrobiotës së zorrëve?
"Disa studime të publikuara në Nature Microbiology kanë treguar se polifenolët dhe përbërje të tjera të kafesë mund të modifikojnë përbërjen dhe diversitetin e komuniteteve mikrobike të zorrëve, duke ndikuar në metabolizëm, përgjigjen imunitare dhe proceset inflamatore sistemike."
A të dobëson kafeja?
"E thënë kështu mund të jetë çorientuese. Kafeina njihet për aftësinë e saj për të rritur lehtë metabolizmin bazal, sepse stimulon prodhimin e nxehtësisë (termogjenezën) dhe përdorimin e yndyrnave si burim energjie (lipolizën). Disa studime tregojnë se mund të rrisë shpenzimin energjetik nga 3% deri në 12%, por efekti ndryshon sipas sasisë së konsumuar dhe ndjeshmërisë individuale. Për më tepër, mund të përmirësojë performancën fizike: ul ndjesinë e lodhjes dhe favorizon përdorimin e acideve yndyrore gjatë aktivitetit fizik. Pra, kafeina mund të jetë një ndihmë në procesin e dobësimit, por nuk është zgjidhje mrekullie dhe as e mjaftueshme më vete".
Çfarë dimë për jetëgjatësinë?
"Nuk mund të thuhet se kafeja të bën jetëgjatë në kuptimin e drejtpërdrejtë, por evidencat shkencore tregojnë se konsumimi i moderuar lidhet me një jetëgjatësi më të madhe. Studime të zhvilluara për vite me radhë mbi qindra mijëra persona kanë treguar se ata që pinë rregullisht dy deri në katër filxhanë në ditë kanë një ulje të vdekshmërisë nga të gjitha shkaqet rreth 15-17% krahasuar me ata që nuk konsumojnë, veçanërisht për sëmundje kardiovaskulare, metabolike dhe hepatike. Megjithatë, bëhet fjalë për të dhëna vëzhguese".
Çfarë do të thotë kjo?
"Nuk provojnë një marrëdhënie të drejtpërdrejtë shkak-pasojë, edhe pse përputhshmëria e rezultateve në popullata të ndryshme e bën të besueshëm një përfitim që lidhet me veprimin antioksidant të polifenoleve, modulimin e inflamacionit, përmirësimin e ndjeshmërisë ndaj insulinës dhe efektet e mundshme mbi mikrobiotën e zorrëve, siç sugjerojnë edhe kërkime të kryera nga Center for Molecular Cell Biology në Queen Mary University of London.
Pra, nuk është ilaç i jetës së gjatë?
"Jo tamam, por nëse konsumohet me moderim dhe pa sheqer të shtuar, mund të jetë pjesë e një stili jetese të favorshëm për jetëgjatësinë. Gjithsesi, ushqyerja e përgjithshme, aktiviteti fizik, gjumi dhe faktorët gjenetikë mbeten më përcaktues sesa një filxhan i vetëm".
Cila është sasia e duhur për një të rritur të shëndetshëm?
"Pragu i sigurisë është rreth 400 miligramë kafeinë në ditë, që korrespondon me katër ose pesë filxhanë ekspres. Brenda këtyre kufijve, për shumicën e të rriturve të shëndetshëm, konsumi konsiderohet i sigurt".
Kush duhet ta kufizojë?
"Personat me pagjumësi, çrregullime ankthi, takikardi, hipertension të pakontrolluar apo gastrit mund të jenë më të ndjeshëm ndaj efekteve të kafeinës. Gjatë shtatzënisë rekomandohet kujdes: zakonisht jo më shumë se 200 miligramë në ditë (rreth një ose dy filxhanë). Reagimi individual është vendimtar, pasi metabolizmi i kafeinës ndryshon edhe në bazë gjenetike".
A nuk duhet pirë pas një ore të caktuar?
"Nuk ka një orar universal. Kafeina ka një gjysmëjetë mesatare prej 4-6 orësh, por kjo ndryshon shumë nga një person te tjetri. Disa e metabolizojnë shpejt dhe nuk ndikohen nga një kafe në mbrëmje; të tjerë mund të kenë çrregullime gjumi edhe nga një konsum pasditeje".
Po tek fëmijët nën 12 vjeç?
"Nuk ka kundërindikacione absolute, por është e këshillueshme të shmanget konsumimi i rregullt. Organizmi i fëmijëve është më i ndjeshëm ndaj stimuluesve. Kjo vlen edhe për shumë pije alternative — si pijet energjike apo ato të gazuara me sheqer — që përmbajnë sasi të larta sheqeri dhe stimuluesish, me ndikim metabolik shpesh më të dëmshëm".
A ta “rehabilitojmë” kafenë?
"Do të preferoja të them: të zvogëlojmë paragjykimin. Nëse konsumohet me moderim, e hidhur dhe pa sheqer të shtuar, kafeja mund të jetë pjesë e një stili jetese të shëndetshëm. Evidencat shkencore — përfshirë studimet mbi mikrobiotën e publikuara nga Nature Microbiology — po ndihmojnë të kuptojmë se si një filxhan i thjeshtë mund të ketë efekte biologjike komplekse dhe, në shumë raste, të favorshme. Në një vend që e ka shndërruar pjekjen e kafesë në një ekselencë të njohur ndërkombëtarisht, rituali i përditshëm i kafesë mund të mbetet një kënaqësi e vetëdijshme, jo një ves për t’u shlyer"./L.F-dritare.net
