Mbreti Ilir i Petrelës, që sfidoi Aleksandrin e Madh!
Thursday 11 June 2026, 20:08
Dritare.net
DritareTV sjell episodin e tretë të dokumentarit të autorit amerikan Arthur Holcombe, një rrëfim që na kthen në zemër të historisë së lashtë të Ballkanit, aty ku Iliria, Epiri dhe Maqedonia ndërthuren në luftë, aleanca dhe fate mbretërish.
Në qendër të këtij episodi qëndron historia e mbretit ilir Glauk, i cili sfidoi Maqedoninë, u përball me Aleksandrin e Madh dhe më pas i dha strehë trashëgimtarit të vogël të Epirit, Pirros, djalit që do të bëhej një nga strategët më të mëdhenj të botës antike. Një rrëfim i jashtëzakonshëm mbi fuqinë, betejat dhe vendimet që ndryshuan historinë e rajonit përjetësisht.
Më poshtë dokumentari i plotë nga Arthur Holcombe!
Në jug të Tiranës, mbi një shkëmb të thepisur që ngrihet si një kështjellë natyrore në skajin verior të një mali të mbuluar me pyje, qëndron Kalaja e Petrelës.
Kjo fortesë u ndërtua në shekullin VI pas Krishtit, gjatë një periudhe trazirash që pasoi rënien e Perandorisë Romake të Perëndimit, kur Ballkani Perëndimor po përballej me valë të mëdha migrimesh sllave. Gjatë shekujve, kalaja kaloi nga një sundimtar te tjetri, bizantinët, bullgarët, anzhuinët francezë dhe më vonë fisnikët shqiptarë, ndër të cilët më e njohura ishte familja e heroit kombëtar shqiptar, Gjergj Kastriot Skënderbeu.
Megjithatë, gurët me të cilët u ngrit dhe u mirëmbajt kjo fortesë mesjetare vinin nga një vend shumë më i lashtë, më i madh dhe shumë më misterioz.
Fortesa e fshehur megalitike e Përsqopit
Lart mbi Kalanë e Petrelës, e mbuluar për shekuj me dhe, shkurre e pyll të dendur me pisha, qëndron fortesa ilire e Përsqopit, ende e paeksploruar plotësisht nga arkeologët.
Në shekullin IV para Krishtit, Përsqopi ishte një qendër e madhe urbane e fortifikuar, një bastion i fuqishëm i fisit ilir të Taulantëve. Ilirët përbënin një nga qytetërimet më të rëndësishme të Evropës së lashtë dhe Taulantët kontrollonin një territor të gjerë që shtrihej nga Shkodra deri në Apoloni dhe nga Durrësi deri te Liqeni i Ohrit.
Ata ushtronin ndikim të konsiderueshëm politik dhe ekonomik, duke marrë tribute nga kolonitë greke dhe duke kontrolluar rrugët tregtare që lidhin bregdetin me brendësinë e Ballkanit. Përmes Durrësit, ata kishin lidhje të drejtpërdrejta me botën helene dhe atë latine. Edhe sot, një numër fjalësh të shqipes që lidhen me detarinë, blegtorinë dhe minierat, pa origjinë greke, latine apo sllave, dëshmojnë për themelet ekonomike të kësaj bote ilire.
Karakteristika më mbresëlënëse e fortesës së Persqopit është muri monumental mbrojtës. Ndryshe nga ndërtimet primitive me gurë të papunuar, ilirët ngritën fortesën e tyre me blloqe gjigante gëlqerore drejtkëndore, të krahasueshme me mjeshtërinë ndërtimore të Mikenës. Disa prej këtyre blloqeve arrijnë deri në tre metra katrorë sipërfaqe dhe janë vendosur në shtresa horizontale të përkryera, të projektuara posaçërisht për të përballuar goditjet e deshëve dhe makinerive ushtarake.
Sot, vetëm rreth 60 metra nga muri origjinal prej afro një kilometri janë pastruar nga dheu dhe bimësia. Brenda perimetrit të lashtë, tarracat dhe shpatet vazhdojnë të fshihen nën pyll, duke mbuluar atë që dikur ishte një kryeqendër e gjallë me ndërtesa administrative, hapësira kuvendesh dhe tempuj madhështorë kushtuar hyjnive ilire dhe helene.
Brenda këtyre fortifikimeve ndodhet edhe një varr monumental me qemer. I datuar në shekullin IV para Krishtit, ai përbëhet nga një hyrje elegante me hark guri që të çon në një dhomë varrimi nëntokësore. I ndërtuar për një figurë mbretërore, ky monument pasqyron një traditë funerale vendase të zhvilluar dhe dëshmon ekzistencën e një shoqërie të organizuar, të begatë dhe me identitet të vetin qytetar, shumë kohë përpara ngritjes së Romës apo zgjerimit të kolonive helene përgjatë bregdetit.
Ilirët, Epiri dhe Maqedonia
Historiani romak Tit Livi rrëfen se kur gjenerali kartagjenas Hanibal Barca u pyet se cilët ishin komandantët më të mëdhenj ushtarakë të historisë, ai vendosi në vendin e parë Aleksandrin e Madh të Maqedonisë dhe në të dytin Pirron e Epirit.
Një detaj i jashtëzakonshëm historik është se mbreti ilir, Glauku i Taulantëve pati rastin t’i njohë të dy këta burra legjendarë: njërin si kundërshtar në fushën e betejës, tjetrin si djalë të birësuar dhe të rritur nën mbrojtjen e tij.
Taulantët vepronin në një skenë të ndërlikuar politike së bashku me Maqedoninë dhe Epirin. Kulturat, ushtritë dhe ekonomitë e tyre ishin të lidhura ngushtë. Ndryshe nga qytet-shtetet detare helene në jug, këto ishin shoqëri të bazuara në miniera dhe blegtori, të drejtuara nga mbretër dhe fise të fuqishme.
Marrëdhëniet mes tyre ndërtoheshin mbi traktate, martesa dinastike dhe tregti të gjerë. Gruaja e mbretit Glauk, Beroia, ishte vetë një princeshë epirote.
Për të ruajtur paqen me ilirët, Filipi II i Maqedonisë u martua me Audatën, një princeshë dardane. Dardanët kontrollonin një shtet të fuqishëm ilir në territorin e Kosovës së sotme dhe Serbisë jugore, të pasur me argjend, ar, hekur dhe bakër. Të ardhurat nga këto miniera u mundësonin atyre të mbanin një klasë profesioniste luftëtarësh që sfidonte vazhdimisht hegjemoninë maqedonase.
Shkolla e Luftës e Aleksandrit: Rrethimi i Pelionit
Pas vrasjes së Filipit II në vitin 336 para Krishtit, ilirët gjetën një mundësi për të rimarrë territoret e humbura pranë liqeneve të Ohrit dhe Prespës. Mbreti Glauk i Taulantëve bashkoi forcat me Dardanët dhe arriti të dëbojë maqedonasit nga rajoni i Ohrit.
Kulmi i kësaj fushate ishte Rrethimi i Pelionit në vitin 335 para Krishtit. Aty, ilirët arritën ta bllokonin Aleksandrin e Madh në një luginë të ngushtë, duke e përballuar me humbjen. Vetëm falë një kundërsulmi të guximshëm dhe brilant, ai arriti ta shpëtojë ushtrinë e tij.
Pikërisht në këto male Aleksandri mori mësimet më të ashpra të luftës. Ai kuptoi se nuk mund ta pushtonte Perandorinë Perse pa siguruar më parë kufijtë veriorë. Lufta kundër ilirëve e mësoi si të manovronte në terrene të thyera malore kundër një armiku që njihte çdo shteg dhe çdo grykë mali.
Më vonë, ai do të përdorte të njëjtat taktika surprize në fushatat e tij të mëdha në Lindje.
Megjithëse fitoi Betejën e Pelionit, Aleksandri nuk e ndoqi armikun në territorin ilir. Ai e kuptoi se ishte shumë më e lehtë të negocioje kufijtë sesa të mbroje male të tëra. Ilirët pranuan besnikërinë ndaj tij, ndërsa ruajtën tokat e tyre.
Mijëra luftëtarë ilirë iu bashkuan ushtrisë së Aleksandrit dhe marshuan me të deri në kufijtë e Afganistanit të sotëm.
Princi jetim nën mbrojtjen e Ilirëve
Pas vdekjes së papritur të Aleksandrit të Madh në vitin 323 para Krishtit, gjeneralët e tij nisën luftëra të përgjakshme për ndarjen e perandorisë.
Në këtë kaos, regjenti maqedonas Kasandër pushtoi Epirin, duke shkaktuar vdekjen e mbretit Eakid.
Trashëgimtari i fronit epirot ishte një fëmijë i vogël: Pirroja.
Për ta shpëtuar nga armiqtë, besnikët e tij e nxorën fshehurazi nga vendi dhe e çuan në të vetmin vend ku as Maqedonia dhe as Epiri nuk mund ta preknin: në oborrin e mbretit ilir Glauk, me shumë gjasa pikërisht këtu, në Përsqop.
Biografi grek Plutarku e përshkruan këtë moment në mënyrë prekëse. Ai tregon se si vogëlushi u zvarrit drejt Glaukut, e kapi nga gjunjët dhe u ngrit në këmbë pranë tij. Duke i dhënë strehim princit, Glauku po sfidonte hapur Maqedoninë dhe po rrezikonte të shpallte luftë.
Por basti i tij rezultoi fitues.
Në vitin 306 para Krishtit, kur Pirroja mbushi dymbëdhjetë vjeç, Glauku udhëhoqi një ushtri ilire drejt Epirit dhe e riktheu me sukses djaloshin në fronin e tij.
I rritur mes Taulantëve, Pirroja mori formimin e tij të parë si fisnik dhe luftëtar ilir. Taktikat dhe përvoja që fitoi në oborrin ilir do ta shndërronin më vonë në një nga strategët më të shkëlqyer të botës antike, njeriun që do të pushtonte Italinë dhe do t'u shkaktonte humbje të njëpasnjëshme legjioneve romake.
Pa mbrojtjen dhe edukimin që mori nga Taulantët, historia ndoshta nuk do ta njihte kurrë shprehjen e famshme: "fitore si e Pirros"./dritare.net
